ΦΑΤΑ ΜΟΡΓΚΑΝΑ: ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΠΟΥ ΚΑΤΑΤΡΟΜΑΖΕ ΚΑΙ ΤΡΕΛΑIΝΕ ΤΟΥΣ ΝΑΥΤΙΚΟΥΣ ΓΙΑ ΑΙΩΝΕΣ

Ο Ιησουίτης ιερέας Πατέρας Domenico Giardina στις 14 Αυγούστου 1643 νόμιζε ότι είχε χάσει το μυαλό του όταν ενώ κοιτούσε τη θάλασσα από τη Μεσσήνη, στη Σικελία, είδε “μια πόλη να επιπλέει στο αέρα, τόσο υπέροχη, και στολισμένη με υπέροχα κτίρια, επάνω σε μια βάση από ένα φωτεινό κρύσταλλο.

Η πόλη ξαφνικά μετατράπηκε σε κήπο, και δίπλα σε ένα δάσος. Στη συνέχεια σε ένα δευτερόλεπτο μετατράπηκαν όλα σε χάος και τα πάντα εξαφανίστηκαν σε δευτερόλεπτα.”

Το «μεγάλο και θαυμάσια θέατρο» για το οποίο ο πατέρας Giardina μίλησε, και στο οποίο ήταν αυτόπτης μάρτυρας ήταν η μυστηριώδης Φάτα Μοργκάνα, μια απίστευτα πολύπλοκη οφθαλμαπάτη που έχει τόσο γοητεύσει όσο και κατατρομάξει ναυτικούς. Λίγα φαινόμενα έχουν γοητεύσει την ανθρωπότητα και τόσο πολύ όπως η Φάτα Μοργκάνα.

Ήταν ο Ιησουίτης Giardina, σύμφωνα με όσα υποστηρίζει η Marina Warner στο βιβλίο της Phantasmagoria, ο οποίος έκανε τις πρώτες “προσεκτικές” παρατηρήσεις της Φάτα Μοργκάνα, δηλαδή, αντί να φρικάρει, προσπάθησε να εξηγήσει επιστημονικά το θέμα. Ο Giardina ισχυρίστηκε ότι τα ορυκτά και τα άλατα στην περιοχή ” σε ζεστό καιρό ανεβαίνουν σε μορφή ατμών από τη θάλασσα και σχηματίζουν σύννεφα, τα οποία στη συνέχεια συμπυκνώνονται στον ψυχρότερο άνω αέρα δημιουργώντας ένα κινητό πολυεδρικό καθρέφτη.” Έκανε λάθος στην εξήγησή του, αλλά στην πραγματικότητα δεν ήταν και τόσο μακριά.

45Η ονομασία Φάτα Μοργκάνα αποτελεί εξιταλισμένη απόδοση του μεσαιωνικού αγγλικού ονόματος Μόργκαν ή Μοργκάνα λε Φέι, της μάγισσας και ετεροθαλούς αδελφής του Βασιλιά Αρθούρου, των θρύλων του κύκλου του Αρθούρου και χρησιμοποιείται στη σικελική παράδοση για να υποδηλώσει ένα ιδιαίτερο είδος διπλού αντικατοπτρισμού.

Το φαινόμενο εξηγείται με απλή φυσική. Όταν ο ήλιος θερμαίνει την ατμόσφαιρα πάνω από τον ωκεανό, δημιουργεί μεγάλος εύρος θερμοκρασιών: Κοντά στην επιφάνεια, είναι ακόμα σχετικά δροσερός, επειδή το νερό ψύχει αυτό τον αέρα, αλλά πιο πάνω είναι ένα στρώμα θερμότερου αέρα. Τώρα, το φως δεν ταξιδεύει πάντα σε ευθεία γραμμή. Όταν χτυπά στο σύνορο μεταξύ των δύο στρωμάτων της ατμόσφαιρας που έχουν διαφορετικές θερμοκρασίες (και ως εκ τούτου διαφορετικές πυκνότητες), λυγίζει και ταξιδεύει μέσω του νέου στρώματος σε μια διαφορετική γωνία. Αυτό είναι γνωστό ως διάθλαση. Η μεταβολή της γωνίας του ταξιδιού του φωτός εξαρτάται από τη διαφορά πυκνότητας μεταξύ των δύο στρωμάτων.

Πώς το φως που λυγίζει δημιουργεί μια οφθαλμαπάτη;

Τα υπόλοιπα οφείλονται στη λειτουργία του εγκεφάλου. Όταν το φως χτυπά τα μάτια σας, το μυαλό σας υποθέτει ότι έφτασε εκεί με μια ευθεία διαδρομή ανάμεσα σε εσάς και το αντικείμενο που αντανακλά το φως. Έτσι, όταν το φως είναι λυγισμένο στο δρόμο προς το μέρος σας, ο εγκέφαλός σας σκέφτεται ότι το αντικείμενο βρίσκεται εκεί όπου θα ήταν αν η διαδρομή του φωτός ήταν ευθεία. Αυτός είναι ο λόγος που όταν κοιτάζοντας προς τα κάτω, σε μια επιφάνεια νερού, τα αντικείμενα κάτω από την επιφάνεια, φαίνονται να είναι σε διαφορετικό σημείο από αυτό που στην πραγματικότητα είναι. Απλά ρωτήστε έναν ψαρά…

Ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν συλλαμβάνει αυτόματα την διάθλαση. (Είναι ενδιαφέρον, ότι οι εγκέφαλοι μερικών πουλιών, όπως οι ψαραετοί δεν επηρεάζονται από τη διάθλαση, με αποτέλεσμα όταν βουτούν ολοταχώς στο νερό για να αρπάξουν ένα ψάρι, βρίσκουν ακριβώς το στόχο τους.)

Στην περίπτωση της Φάτα Μοργκάνα ο αντικατοπτρισμός, το φως που αντανακλάται από ένα μακρινό αντικείμενο, όπως ένα πλοίο, είναι λυγισμένο προς τα κάτω καθώς περνά μέσα από τον ψυχρότερο, πυκνότερο αέρα κοντά στην επιφάνεια του ωκεανού. Αλλά το μυαλό σας τοποθετεί το αντικείμενο, εκεί όπου θα ήταν αν το φως ερχόταν σε σας σε μια ευθεία πορεία, υψηλότερα από ό, τι είναι στην πραγματικότητα. Αυτό το λύγισμα του φωτός μπορεί να …συνεργαστεί και με την καμπυλότητα της Γης, αν οι συνθήκες είναι οι σωστές, και γι αυτό το λόγο μερικές εικόνες Φάτα Μοργκάνα μπορεί να είναι διαθλασμένες πόλεις και πλοία πέρα από τον ορίζοντα.

ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΤΟ Paidis.com