Η σωματιδιακή ρύπανση στα Βαλκάνια είναι η υψηλότερη στην Ευρώπη!

Τι δείχνει η έρευνα

Όταν γίνεται λόγος για τις πιο μολυσμένες πόλεις του κόσμου, συχνά στο μυαλό έρχονται το Δελχί ή το Πεκίνο.
Ωστόσο, νέα στοιχεία αναδεικνύουν ένα οξύ πρόβλημα ατμοσφαιρικής ρύπανσης πολύ πιο κοντά, στα Βαλκάνια.

Σύμφωνα με δεδομένα που παρουσιάζονται από ερευνητές του Paul Scherrer Institute (PSI) στην Ελβετία, τον χειμώνα η σωματιδιακή ρύπανση στην περιοχή είναι η υψηλότερη στην Ευρώπη, ενώ τα επίπεδα αιωρούμενων σωματιδίων είναι συχνά υψηλότερα από του Πεκίνου. Παράλληλα, το διοξείδιο του θείου τους χειμερινούς μήνες μπορεί να είναι πάνω από 30 φορές υψηλότερο από τα επίπεδα που παρατηρούνται συνήθως στη δυτική Ευρώπη.

Σαράγεβο: μετρήσεις «στον δρόμο»

Στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη εκτιμάται ότι περίπου 3.300 άνθρωποι πεθαίνουν πρόωρα κάθε χρόνο λόγω της έκθεσης σε σωματιδιακή ρύπανση.
Για να αποτυπώσουν καλύτερα την εικόνα της ρύπανσης σε μια πόλη, οι ερευνητές δεν περιορίστηκαν Σε μετρήσεις από ένα μόνο σημείο.

Η ομάδα του PSI μετέφερε υπερσύγχρονους αισθητήρες ατμοσφαιρικής ρύπανσης σε ένα ειδικά διαμορφωμένο βαν, με σωλήνες δειγματοληψίας στην οροφή,
και πραγματοποίησε επαναλαμβανόμενες διαδρομές Στο Σαράγεβο κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Κάθε κύκλος διαρκούσε περίπου 90 λεπτά, ενώ ορισμένες ημέρες γίνονταν έως και έξι κύκλοι μετρήσεων.

Όπως περιγράφεται, ένα από τα πιο απαιτητικά σημεία της δουλειάς ήταν η πολύωρη οδήγηση μέσα στην κίνηση, στους στενούς δρόμους και στις ανηφόρες και κατηφόρες της πόλης. Σε κάποιες βραδιές η αιθαλομίχλη ήταν ορατή, ενώ σε κατοικημένες περιοχές υπήρχαν έντονες οσμές καύσης ξύλου και άνθρακα, αλλά και μυρωδιές ψησίματος, ιδιαίτερα στο κέντρο.

Υπερβάσεις των ορίων του ΠΟΥ

Οι ερευνητές εξέτασαν ένα τμήμα του «μείγματος» της σωματιδιακής ρύπανσης, όμως ακόμη και αυτό υπερέβαινε την ημερήσια κατευθυντήρια οδηγία του
Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για το 66% του χρόνου. Συχνά, οι μετρήσεις ήταν πάνω από οκτώ φορές υψηλότερες από το προτεινόμενο όριο.

Κύρια πηγή: οικιακή θέρμανση με στερεά καύσιμα

Οι πιο επιβαρυμένες περιοχές εντοπίστηκαν σε οικιστικές ζώνες, όπου η ρύπανση κυριαρχείται από την οικιακή θέρμανση.
Η καύση ξύλου, άνθρακα και απορριμμάτων αναφέρεται ως καθοριστικός παράγοντας, μαζί με υψηλές συγκεντρώσεις καρκινογόνων πολυκυκλικών αρωματικών υδρογονανθράκων.

Τι προτείνεται για λύσεις

Μελέτη του 2023 από το United Nations Development Programme (UNDP) συνέστησε μέτρα όπως καλύτερη θερμομόνωση κατοικιών, κεντρική θέρμανση και αντλίες θερμότητας, καθώς και ελέγχους σε σόμπες και εκστρατείες ενημέρωσης του κοινού. Η ίδια μελέτη ανέδειξε εννέα περιοχές του Σαράγεβο ως
ζώνες προτεραιότητας για δράση.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, τα υφιστάμενα σχέδια για μείωση της θέρμανσης με στερεά καύσιμα κατά 90% στις περιοχές προτεραιότητας έως το 2033 κρίνονται απολύτως αναγκαία. Τονίζεται, ωστόσο, ότι ακόμη και μετά από μια τέτοια μείωση, και άλλες πηγές ρύπανσης θα παραμείνουν σημαντικές.

Παλιός στόλος οχημάτων και ρύπανση από μαγειρική στο κέντρο

Στο πρόβλημα συμβάλλει και ο γερασμένος στόλος οχημάτων: στο Σαράγεβο η μέση ηλικία του οχήματος αναφέρεται στα 19 χρόνια, ενώ περίπου το 10% των οχημάτων προηγείται των σύγχρονων ευρωπαϊκών προτύπων εκπομπών καυσαερίων.

Στο κέντρο της πόλης, πάντως, η μαγειρική από τα εστιατόρια εμφανίζεται ως ο κυρίαρχος παράγοντας σωματιδιακής ρύπανσης, καθώς εκεί η οικιακή
θέρμανση δεν είναι τόσο σημαντική. Οι ερευνητές σημειώνουν ότι η μαγειρική συμβάλλει αισθητά στη ρύπανση του κέντρου.