Η πιο αποτελεσματική θεραπεία για την οστεοαρθρίτιδα δεν είναι ούτε χάπι ούτε χειρουργείο

Η πιο αποτελεσματική θεραπεία για την οστεοαρθρίτιδα δεν είναι το χάπι ούτε το χειρουργείο — είναι η κίνηση

Ο πόνος στα γόνατα, η δυσκαμψία στους γοφούς και το μόνιμο “βάρος” στις αρθρώσεις συχνά αντιμετωπίζονται ως μια αναπόφευκτη συνέπεια της ηλικίας. Όμως η οστεοαρθρίτιδα —η πιο διαδεδομένη νόσος των αρθρώσεων παγκοσμίως— δεν αντιμετωπίζεται πάντα με τρόπο που να αντανακλά αυτό που δείχνουν τα επιστημονικά δεδομένα.Σύμφωνα με ειδικούς, η πιο αποτελεσματική θεραπεία για την οστεοαρθρίτιδα δεν προέρχεται από φάρμακα ή χειρουργική επέμβαση. Προέρχεται από την κίνηση. Παρ’ όλα αυτά, πολλά συστήματα υγείας δεν καθοδηγούν επαρκώς τους ασθενείς προς την άσκηση, παρότι έχει αποδειχθεί ότι μπορεί να προστατεύει τις αρθρώσεις και να μειώνει τον πόνο.

Το «χάσμα» ανάμεσα σε οδηγίες και πράξη

Παρότι η άσκηση συγκαταλέγεται στις ισχυρότερες παρεμβάσεις Για χρόνιες, επιβαρυντικές παθήσεις των αρθρώσεων όπως η οστεοαρθρίτιδα, μόνο ένα μικρό ποσοστό ασθενών λαμβάνει ουσιαστική συνταγογράφηση ή υποστήριξη για να την εφαρμόσει στην πράξη.

Μελέτες που εξετάζουν την παροχή φροντίδας σε χώρες όπως η Ιρλανδία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Νορβηγία και οι Ηνωμένες Πολιτείες δείχνουν ένα σταθερό μοτίβο:

Λιγότεροι από τους μισούς ασθενείς με οστεοαρθρίτιδα παραπέμπονται σε προγράμματα άσκησης ή φυσικοθεραπείας από τον/την κλινικό της πρωτοβάθμιας φροντίδας.
Πάνω από το 60% λαμβάνει παρεμβάσεις που οι κλινικές οδηγίες δεν συστήνουν.
Περίπου το 40% παραπέμπεται σε χειρουργική αξιολόγηση πριν δοκιμαστούν σωστά οι μη χειρουργικές επιλογές.

Με άλλα λόγια, συχνά γίνεται το αντίστροφο από αυτό που προτείνεται: αντί να ξεκινάμε με συντηρητικές, τεκμηριωμένες λύσεις, προχωράμε γρήγορα σε πιο επιθετικές επιλογές.

Γιατί η κίνηση «προστατεύει» τις αρθρώσεις

Η εικόνα της οστεοαρθρίτιδας ως απλού “φθοράς και δακρύων” Δεν περιγράφει επαρκώς τι συμβαίνει. Οι αρθρώσεις δεν είναι παθητικές δομές που «χαλάει» η χρήση, όπως φθείρονται τα ελαστικά ενός αυτοκινήτου. Αντίθετα, η οστεοαρθριτιδα αναπτύσσεται μέσα από έναν συνεχή κύκλο στρες, επιδιόρθωσης και προσαρμογής — και η κίνηση αποτελεί βασικό μέρος αυτής της διαδικασίας.

Κεντρικό ρόλο παίζει ο χόνδρος, ο λείος και ανθεκτικός ιστός που “μαξιλαρώνει” τα άκρα των οστών μέσα στην άρθρωση.
Σε αντίθεση με πολλούς άλλους ιστούς, ο χόνδρος δεν έχει αιμάτωση. Αυτό σημαίνει ότι εξαρτάται σχεδόν ολοκληρωτικά από την κίνηση για να λαμβάνει θρεπτικά συστατικά και να διατηρεί την ανθεκτικότητά του.

Όταν μια άρθρωση φορτίζεται (π.χ. με βάδισμα), ο χόνδρος συμπιέζεται και “αποσυμπιέζεται”, όπως ένα σφουγγάρι. Αυτή η κίνηση βοηθά:

να απομακρύνονται άχρηστα προϊόντα,
να εισέρχονται φρέσκα θρεπτικά στοιχεία και φυσικά “λιπαντικά” στην άρθρωση.

Έτσι, κάθε βήμα λειτουργεί ως μια μικρή διαδικασία υποστήριξης του ιστού.

Η οστεοαρθρίτιδα είναι νόσος “όλης της άρθρωσης”

Πλέον είναι σαφές ότι η οστεοαρθρίτιδα δεν αφορά μόνο τον χόνδρο. Είναι νόσος ολόκληρης της άρθρωσης: επηρεάζει το υγρό της άρθρωσης, το υποκείμενο οστό, τους συνδέσμους, τους γύρω μύες, αλλά και τα νεύρα που υποστηρίζουν την κίνηση.

Ακριβώς γι’ αυτό, η θεραπευτική άσκηση μπορεί να στοχεύσει πολλαπλά “κομμάτια” του προβλήματος ταυτόχρονα.

Η μυϊκή αδυναμία ως πρώιμο σημάδι

Η μυϊκή αδυναμία είναι από τα πρώιμα σημάδια της οστεοαρθρίτιδας και μπορεί να βελτιωθεί με προπόνηση αντιστάσεων.
Υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι η μυϊκή αδυναμία αυξάνει τον κίνδυνο τόσο εμφάνισης όσο και εξέλιξης της νόσου.

Νευρομυϊκή άσκηση και σταθερότητα

Ο νευρομυϊκός έλεγχος (ο τρόπος που συνεργάζονται νεύρα και μύες για σταθερή, ποιοτική κίνηση) μπορεί να εκπαιδευτεί μέσα από ειδικά προγράμματα νευρομυϊκής άσκησης όπως το GLA:D® (Good Life with osteoArthritis: Denmark), για οστεοαρθρίτιδα ισχίου και γόνατος. Συνήθως πραγματοποιούνται σε επιβλεπόμενες ομαδικές συνεδρίες από φυσικοθεραπευτές και εστιάζουν στην ποιότητα της κίνησης, την ισορροπία και τη δύναμη, ώστε να βελτιωθεί η σταθερότητα και να επανέλθει η αυτοπεποίθηση.

Έχει καταγραφεί σημαντική βελτίωση στον πόνο, στη λειτουργικότητα της άρθρωσης και στην ποιότητα ζωής έως και 12 μήνες μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος.

Άσκηση: «φάρμακο» για όλο το σώμα

Η άσκηση δεν ωφελεί μόνο τις αρθρώσεις. Έχει τεκμηριωμένα οφέλη σε περισσότερες από 26 χρόνιες παθήσεις. Στην οστεοαρθρίτιδα, βοηθά όχι μόνο με μηχανικούς τρόπους (μυς, σταθερότητα, λειτουργικότητα), αλλά και επειδή επηρεάζει τη φλεγμονή, τις μεταβολικές αλλαγές και τις ορμονικές μεταβολές που συνδέονται με τη νόσο.

Ο ρόλος της παχυσαρκίας και της φλεγμονής

Η παχυσαρκία αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για την οστεοαρθρίτιδα — και όχι μόνο επειδή αυξάνει το μηχανικό φορτίο στις αρθρώσεις. Υψηλά επίπεδα φλεγμονωδών μορίων στο αίμα και στους ιστούς της άρθρωσης μπορούν να επιταχύνουν την υποβάθμιση του χόνδρου και την εξέλιξη της νόσου.

Η τακτική σωματική δραστηριότητα μπορεί να δράσει και σε αυτό το επίπεδο, μειώνοντας δείκτες φλεγμονής, περιορίζοντας κυτταρική βλάβη και επηρεάζοντας ακόμη και την έκφραση γονιδίων.

Πρώτα άσκηση, μετά χειρουργείο

Σήμερα, δεν υπάρχουν φάρμακα που να τροποποιούν την πορεία της οστεοαρθρίτιδας. Η αρθροπλαστική (αντικατάσταση άρθρωσης) μπορεί να αλλάξει τη ζωή κάποιων ανθρώπων, αλλά είναι μεγάλη επέμβαση και δεν έχει την ίδια επιτυχία σε όλους.

Γι’ αυτό, η άσκηση πρέπει να δοκιμάζεται πρώτη και να συνεχίζεται σε κάθε στάδιο της νόσου. Έχει πολύ λιγότερες παρενέργειες και προσφέρει πολλαπλά παράπλευρα οφέλη για την υγεία.

Το βασικό μήνυμα

Η οστεοαρθρίτιδα δεν είναι απλώς «φθαρμένες αρθρώσεις». Διαμορφώνεται από τη μυϊκή δύναμη, τη φλεγμονή, τον μεταβολισμό και τον τρόπο ζωής. Η συστηματική, στοχευμένη άσκηση μπορεί να επηρεάσει πολλούς από αυτούς τους παράγοντες ταυτόχρονα: να υποστηρίξει τον χόνδρο, να ενισχύσει όλη την άρθρωση και να βελτιώσει συνολικά την υγεία.

Πριν το χειρουργείο, η κίνηση παραμένει ένα από τα πιο ισχυρά “εργαλεία” που έχουμε.

Προσοχή! Επιτρέπεται η αναδημοσίευση των πληροφοριών του παραπάνω άρθρου ή μέρους αυτών μόνο αν αναφέρεται ως πηγή το https://paidis.com/ και υπάρχει ενεργός σύνδεσμος.