Στα Δελέρια μάχη, στον Τύρναβο λεηλασία το 1897 (23,24 Απριλίου) [2ο μέρος]

Η μάχη θα γίνει κοντά στα Δελέρια, αρχικά από το πρωί μέχρι το μεσημέρι με μονομαχία των κανονιών, όπως και στο ύψωμα Λοσφάκι Τυρνάβου. Οι Έλληνες μετά από σκληρό αγώνα κατάφεραν το μεσημέρι να σταματήσουν τους Τούρκους 400 μέτρα από την πρώτη γραμμή άμυνας των Δελερίων και τότε διεξάχθηκε με πολύ ζεστό καιρό η κύρια σκληρή μάχη των Δελερίων υπό την καθοδήγηση του ταγματάρχη Θεοφιλόπουλου, αναγκάζοντας τους Τούρκους σε υποχώρηση.

Όμως, στις 4.30μ.μ. η τουρκική επίθεση (8.000 άνδρες) γενικεύεται και με την εμφάνιση δυνάμεων στα δεξιά από την περιοχή της Ροδιάς. Ο μέραρχος συνταγματάρχης πεζικού Γεώργιος Μαυρομιχάλης αναλαμβάνει να κάνει αντεπίθεση και ζητά ενισχύσεις από τη μεγάλη δύναμη στρατού που είχε ο μέραρχος υποστράτηγος Νικόλαος Μακρής στην κοντινή Βρύση και Κριτήρι Τυρνάβου και ο οποίος παρέμεινε απαθής θεατής των σε έξι χιλιόμετρα μακριά συγκρούσεων στα Δελέρια.

Οι ενισχύσεις που έρχονται είναι λίγες, τα ελληνικά πυροβόλα εξάντλησαν άσκοπα τα πυρομαχικά τους λόγω μικρού βεληνεκούς και δύο πυροβολαρχίες παρέμειναν σε αδράνεια στη Λάρισα, ενώ με το απερίσκεπτο επιτελείο του διαδόχου δεν έχει καμία επαφή, ούτε ο Μακρής ενημέρωσε το Αρχηγείο για την κρισιμότητα της κατάστασης. Βέβαια, ο διάδοχος Κωνσταντίνος και το Αρχηγείο έχουν μεγάλη ευθύνη, και γιατί έπρεπε να είχαν επαφή με τις μονάδες για ενημέρωση και διαταγές και γιατί άφησαν στα Δελέρια ένα μόνο περίπου σύνταγμα (1/10 των δυνάμεων του μετώπου) να υποστεί το βάρος της μεγάλης τουρκικής επίθεσης.

Παράλληλα, από το μεσημέρι μεγάλες ελληνικές δυνάμεις ήταν συγκεντρωμένες στο Μπουγάζι Τυρνάβου και στο Ρεβένι Δαμασίου άσκοπα και δεν πήγαιναν να βοηθήσουν τη γραμμή Κριτήρι – Δελέρια. Και, καθώς η μάχη πλησίαζε στο τέλος, ο Μαυρομιχάλης, φοβούμενος μήπως κυκλωθεί, διέταξε στις 6.00μ.μ. υποχώρηση προς τον Αμπελώνα, προκαλώντας σύγχυση και έναν αδικαιολόγητο πανικό, που μεταδόθηκε και σε άλλα στρατεύματα. Ο Μαυρομιχάλης φεύγοντας ενημέρωσε και τον Μακρή και τις άλλες μονάδες για την υποχώρηση, την οποία εκμεταλλεύτηκαν οι Τούρκοι για να καταλάβουν τα Δελέρια και να τα πυρπολήσουν χωρίς να συνεχίσουν την προέλασή τους.

Η μάχη των Δελερίων (23 Απριλίου) ήταν η τελευταία μεγάλης στρατηγικής σημασίας σοβαρή μάχη στη μεθόριο που καθόρισε την αρνητική έκβαση του πολέμου. Οι στρατιώτες, που υποχώρησαν σε πανικό από τα Δελέρια, κατέληξαν να τρέχουν προς τη Λάρισα μαζί με τους κατοίκους των χωριών.

Στο πεδίο της μάχης έπεσαν ηρωικά 24 άνδρες από διάφορες περιοχές της Ελλάδας, μεταξύ των οποίων δύο Θεσσαλοί στρατιώτες (Κ. Βαλομάνδρας από Φιλύρα Τρικάλων και Ν. Κουκοβίνος από Δράκεια Βόλου) και δύο υπολοχαγοί πεζικού, ο Κων/νος Μακρόπουλος από το Βανάκι Αχαΐας και ο Ιωάννης Μπακόπουλος από το Γαρδίκι Λαμίας. Η υποχώρηση του στρατεύματος Μαυρομιχάλη προκάλεσε φόβο στον μέραρχο Μακρή μήπως υπερκεραστούν οι δυνάμεις της μεραρχίας του και διέταξε υποχώρηση δύο μεραρχιών του προς Τύρναβο και Λάρισα.

Η 1η μεραρχία άρχισε να φεύγει από το Κριτήρι και τη Βρύση Τυρνάβου στις 8.00μ.μ περίπου της 23ης Απριλίου την ώρα που το έμαθε και ο αρχιστράτηγος Κωνσταντίνος, ο οποίος βρίσκονταν ξέγνοιαστος μαζί με το επιτελείο του στην περιφορά του Επιταφίου στη Λάρισα. Όταν στις 11.00μ.μ οι οπισθοχωρούντες στρατιώτες έφτασαν στον μετά τη γέφυρα στρατώνα του Τυρνάβου, από πυροβολισμούς ιππέων προκλήθηκε μέσα στη νύχτα πανικός, γιατί νόμιζαν ότι πλησίαζαν Τούρκοι.

Οι μονάδες άρχισαν να υποχωρούν άτακτα με αδικαιολόγητο πανικό και η υποχώρηση μετατράπηκε σε πανικόβλητη φυγή προς τη Λάρισα, συμπαρασύροντας και κατοίκους του Τυρνάβου που άρχισαν μέσα σε πανδαιμόνιο να φεύγουν το βράδυ – αλλά και την επόμενη ημέρα – με σούστες, κάρα και ζώα φτάνοντας μετά τα μεσάνυχτα στα προγεφυρώματα, μετά τη Γιάννουλη Λάρισας, και πριν τη γέφυρα του Πηνειού, του φυσικού οχυρώματος της Λάρισας, για να καταλήξουν τελικά ως πρόσφυγες σε Λαμία, Χαλκίδα, Λειβαδιά και Αθήνα.

(συνεχίζεται)

Σημείωση: Η διαφορά παλιού (Ιουλιανό) ημερολογίου από το νέο (Γρηγοριανό) ημερολόγιο είναι 12 ημέρες για τον 19ο αιώνα (1800-1899).

Προσοχή! Επιτρέπεται η αναδημοσίευση των πληροφοριών του παραπάνω άρθρου ή μέρους αυτών μόνο αν αναφέρεται ως πηγή το https://paidis.com/ και υπάρχει ενεργός σύνδεσμος.