«Η Μήδεια σκοτώνει τα παιδιά της, αλλά στην πραγματικότητα σκοτώνει πρώτα τον ίδιο της τον εαυτό»

Με ειλικρίνεια, βαθιά γνώση και συγκινητική γενναιοδωρία, η Καρυοφυλλιά Καραμπέτη μίλησε για τη Μήδεια, την τέχνη, τις επιλογές, την ευθύνη του καλλιτέχνη και τη διαχρονικότητα της τραγωδίας του Ευριπίδη.

«Στην νεότερη Καρυοφυλλιά θα έλεγα να συνεχίσει να πιστεύει στις ιδέες της»

Το 1997 γνωρίσατε τη Μήδεια ως ηθοποιός. Σήμερα, σχεδόν τρεις δεκαετίες αργότερα, επιστρέφετε σε αυτήν έχοντας διανύσει μια ολόκληρη ζωή.

Αν μπορούσατε να συναντήσετε εκείνη την Καρυοφυλλιά λίγο πριν ανέβει στη σκηνή, τι θα της λέγατε;

Δεν έχουν αλλάξει και πάρα πολλά πράγματα στην κοσμοθεωρία μου και στη στάση μου απέναντι στη ζωή, στην τέχνη και στους ανθρώπους. Θα της έλεγα να συνεχίσει να έχει πίστη στις ιδέες της, να παραμείνει συνεπής στην πορεία της και να μην εγκαταλείψει ποτέ όσα ήδη πίστευε.

Εξακολουθώ να διατηρώ τον εφηβικό μου ιδεαλισμό και τον ρομαντισμό εκείνης της εποχής, παρά τις απογοητεύσεις που όλοι βιώνουμε από το κοινωνικό και πολιτιστικό γίγνεσθαι. Η πίστη μου στις αρχές μου παραμένει αδιαπραγμάτευτη και με το ίδιο πάθος συνεχίζω να πορεύομαι τόσο στη ζωή όσο και στην τέχνη.

Νομίζω πως η ίδια η διαδρομή και οι επιλογές μου μιλούν από μόνες τους. Κάθε καλλιτεχνική επιλογή είναι και μια πολιτική πράξη. Το αν θα επιλέξεις να υπηρετήσεις ένα σπουδαίο έργο τέχνης ή αν θα κάνεις συμβιβασμούς για κάτι καθαρά εμπορικό, λέει πολλά για τον ίδιο τον άνθρωπο και τις αξίες του.

«Από την πρώτη πρόβα προσπαθώ να πάψω να “παίζω” και να υπηρετήσω απόλυτα τον ρόλο»

Υπήρξε κάποια στιγμή στις πρόβες αυτής της παράστασης που νιώσατε ότι σταματήσατε να «παίζετε» τη Μήδεια και απλώς τη ζούσατε;

Αυτό είναι κάτι που προσπαθώ να κάνω σε κάθε μου δουλειά, εδώ και πολλά χρόνια. Ήδη από την πρώτη πρόβα.

Η βασική μου αρχή είναι να γίνομαι το καλύτερο δυνατό ερμηνευτικό όργανο στα χέρια του σκηνοθέτη. Προσπαθώ να υπηρετώ τη δική του ματιά, γιατί τέτοια έργα επιδέχονται άπειρες διαφορετικές αναγνώσεις: κοινωνικές, πολιτικές, ψυχαναλυτικές, φιλοσοφικές.

Αν πέντε διαφορετικοί σκηνοθέτες ανέβαζαν τη «Μήδεια», θα υπήρχαν πέντε διαφορετικές Μήδειες. Κι εγώ θα ήμουν διαφορετική σε καθεμία από αυτές.

Στη δική μας παράσταση, ο Nikita Milivojević ενδιαφέρθηκε εξαρχής για κάτι πολύ συγκεκριμένο: τι συμβαίνει στον ψυχισμό της Μήδειας αμέσως μετά την παιδοκτονία και πριν από την ανάληψή της στους ουρανούς.

Έτσι, η παράσταση δεν ξεκινά με την Τροφό, όπως στο πρωτότυπο έργο. Ξεκινά με τη Μήδεια μόνη, μέσα σε ένα καμένο, άχρονο και συμβολικό τοπίο, όπου ανακαλύπτει αντικείμενα θαμμένα στη γη: ένα καρουζέλ, παιδικά παιχνίδια, ένα μαύρο κουτί με ένα πέπλο. Σαν να προσπαθεί να ανασυνθέσει τη μνήμη της και να ξαναζήσει τον εφιάλτη που προηγήθηκε.

Ο χορός δεν αποτελείται από γυναίκες της Κορίνθου, αλλά από παράξενες οντότητες με παγανιστικές μάσκες, που μοιάζουν περισσότερο με τους δαίμονες, τις ενοχές και τις τύψεις που βασανίζουν τη συνείδησή της.

Παράλληλα, ο σκηνοθέτης στέκεται βαθιά στην ανθρώπινη πλευρά της ηρωίδας. Μιας γυναίκας που πρόδωσε την πατρίδα της, σκότωσε τον αδελφό της, εγκατέλειψε τα πάντα για τον Ιάσονα και στο τέλος βρίσκεται προδομένη, εξόριστη, κοινωνικά αποκλεισμένη και χωρίς καμία προοπτική επιβίωσης.

Η Μήδεια είναι ξένη, γυναίκα χωρίς πολιτικά δικαιώματα, χωρίς οικονομική ανεξαρτησία, χωρίς πατρίδα. Όλα αυτά καθιστούν το έργο εξαιρετικά σύγχρονο.

Τα ζητήματα της θέσης της γυναίκας, της προσφυγιάς, της διαφορετικότητας, του κοινωνικού αποκλεισμού και του ρατσισμού είναι σήμερα ίσως πιο επίκαιρα από ποτέ.

«Δεν μπορώ να συγχωρήσω την παιδοκτονία»

Έπειτα από τόσα χρόνια μαζί της, υπάρχει κάτι που όχι απλώς κατανοείτε, αλλά ίσως συγχωρείτε μέσα στη Μήδεια;

Όχι.

Δεν μπορώ να συγχωρήσω ούτε την παιδοκτονία ούτε γενικότερα τον φόνο. Δεν πιστεύω στην εκδίκηση.

Κάθε πολιτισμένη κοινωνία διαθέτει θεσμούς και νόμους για την απονομή της δικαιοσύνης. Από την αρχαία ακόμη τραγωδία βλέπουμε πως κάθε πράξη εκδίκησης ανοίγει έναν νέο κύκλο αίματος.

Ο Αισχύλος, στις «Ευμενίδες», μιλά ακριβώς γι’ αυτό: για την ανάγκη να αντικατασταθεί η προσωπική εκδίκηση από τη δικαιοσύνη.

Δεν αθωώνω λοιπόν τη Μήδεια.

Ο Ευριπίδης, όμως, μας δείχνει πώς μπορεί να οδηγηθεί ένας άνθρωπος που έχει χάσει τα πάντα σε μια ακραία πράξη. Όταν σκοτώνει τα παιδιά της, στην ουσία σκοτώνει πρώτα τον ίδιο της τον εαυτό.

Ταυτόχρονα, μας θυμίζει πως μέσα στον άνθρωπο υπάρχουν σκοτεινές δυνάμεις και πως, όταν η λογική πάψει να τις συγκρατεί, το αποτέλεσμα είναι καταστροφικό τόσο για τον ίδιο όσο και για όσους βρίσκονται γύρω του.

Έχω ερμηνεύσει τη Μήδεια πολλές φορές και σε διαφορετικές εκδοχές. Κι όμως, κάθε φορά που ακούω στις ειδήσεις πως μια μητέρα σκότωσε τα παιδιά της, παγώνει το αίμα μου. Παραμένει κάτι αδιανόητο.

«Κάθε θεατής θα πάρει μαζί του μια διαφορετική στιγμή»

Ευριπίδης Κουτσίνας:

Αν ξέρατε ότι από τη σημερινή «Μήδεια» θα επιζούσε στον χρόνο μόνο μία εικόνα, μία στιγμή, ποια θα θέλατε να πάρει μαζί του ο θεατής φεύγοντας από το θέατρο;

Καρυοφυλλιά Καραμπέτη:

Δεν ξεχωρίζω ποτέ μία μόνο σκηνή.

Μια παράσταση είναι ένα ολόκληρο σύμπαν. Ο κάθε θεατής, ανάλογα με τον ψυχισμό, τις εμπειρίες και την αισθητική του, θα κρατήσει κάτι διαφορετικό.

Ήδη έχω ακούσει πολύ διαφορετικές αντιδράσεις από τους θεατές. Άλλος συγκλονίστηκε σε μία σκηνή, άλλος σε κάποια άλλη.

Η δική μας «Μήδεια» μιλά πολύ για τη μνήμη, τον εφιάλτη, τον χρόνο αλλά και τη φθορά.

Υπάρχει και κάτι ακόμη πολύ ανθρώπινο. Ο Λάζαρος Γεωργακόπουλος κι εγώ έχουμε μεγαλώσει από την πρώτη φορά που συναντηθήκαμε στη σκηνή ως Ιάσονας και Μήδεια.

Σήμερα, η ιστορία αποκτά και μια νέα διάσταση. Πολλές γυναίκες, αφού αφιέρωσαν δεκαετίες σε έναν γάμο, βρίσκονται ξαφνικά εγκαταλελειμμένες για μια νεότερη γυναίκα. Αυτή η εμπειρία υπάρχει έντονα μέσα στη σημερινή παράσταση.

Αν, πάντως, έπρεπε να ξεχωρίσω μία στιγμή, θα έλεγα τον τελευταίο μεγάλο μονόλογο της Μήδειας, λίγο πριν πάρει τη μοιραία απόφαση.

Εκεί συνυπάρχουν η απέραντη μητρική αγάπη, η αφόρητη οδύνη και η τραγική σύγκρουση που κάνει αυτό το έργο διαχρονικό.

«Το θέατρο είναι γένους πληθυντικού»
Στο κλείσιμο της συζήτησής μας, σχολιάσαμε πόσο σπάνιο είναι ένας πρωταγωνιστής να μιλά με τόση αγάπη για όλους τους συνεργάτες του.

Η Καρυοφυλλιά Καραμπέτη δεν άφησε κανέναν εκτός.

Αναφέρθηκε έναν προς έναν στους ανθρώπους της παράστασης – από τον σκηνοθέτη Nikita Milivojević μέχρι τους ηθοποιούς, τους τεχνικούς και όλους όσοι εργάζονται καθημερινά για το τελικό αποτέλεσμα.

Και έκλεισε με μια φράση που ίσως συνοψίζει ολόκληρη τη φιλοσοφία της:

«Το θέατρο είναι γένους πληθυντικού και όχι ενικού.»

Μια φράση που αποτυπώνει όχι μόνο την αντίληψή της για την τέχνη, αλλά και τη στάση ζωής μιας σπουδαίας ηθοποιού, η οποία εξακολουθεί, σχεδόν τρεις δεκαετίες μετά την πρώτη της Μήδεια, να υπηρετεί το θέατρο με την ίδια πίστη, τον ίδιο ιδεαλισμό και την ίδια ταπεινότητα.

Προσοχή! Επιτρέπεται η αναδημοσίευση των πληροφοριών του παραπάνω άρθρου ή μέρους αυτών μόνο αν αναφέρεται ως πηγή το https://paidis.com/ και υπάρχει ενεργός σύνδεσμος.