Ένα μικρό φεγγάρι του Ποσειδώνα με ένα όνομα ιδιαίτερα γνώριμο στους Θεσσαλούς βρίσκεται στο επίκεντρο μιας συναρπαστικής ανακάλυψης του James Webb – Τα ίχνη στην επιφάνειά του μπορεί να αφηγούνται μια βίαιη ιστορία από τα πρώτα χρόνια του ηλιακού μας συστήματος

Οι Λαρισαίοι γνωρίζουν καλά τη δική τους Λάρισα, στην καρδιά του θεσσαλικού κάμπου. Υπάρχει όμως και μια άλλη «Λάρισσα», απίστευτα μακριά από τη Γη: ένα μικρό, σκοτεινό φεγγάρι που περιφέρεται γύρω από τον Ποσειδώνα, τον όγδοο και πιο μακρινό πλανήτη του ηλιακού μας συστήματος.

Και αυτή η μακρινή Larissa μόλις έγινε πρωταγωνίστρια μιας ιδιαίτερα ενδιαφέρουσας επιστημονικής ιστορίας: Το διαστημικό τηλεσκόπιο James Webb κοίταξε τη Λάρισσα και δύο από τα γειτονικά της φεγγάρια με τρόπο που δεν μπορούσαμε μέχρι σήμερα – όχι απλώς για να δει το σχήμα τους, αλλά για να αναζητήσει τη χημική «υπογραφή» των υλικών στην επιφάνειά τους.

Αυτό που βρήκε δημιουργεί ένα συναρπαστικό ερώτημα: Μήπως η σημερινή Λάρισσα είναι φτιαγμένη από τα απομεινάρια πολύ μεγαλύτερων κόσμων που καταστράφηκαν πριν από δισεκατομμύρια χρόνια;

Τι ανακάλυψε το James Webb

Οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν τις υπέρυθρες δυνατότητες του James Webb για να εξετάσουν τρία από τα εσωτερικά φεγγάρια του Ποσειδώνα: τη Larissa, τη Galatea και τον Proteus.

Οι παρατηρήσεις αποκάλυψαν στις επιφάνειές τους ενδείξεις για υλικά πλούσια σε μαγνήσιο, παρόμοια με αργιλικά ορυκτά, που παραπέμπουν σε χημικές διεργασίες κατά τις οποίες πετρώματα έχουν αλληλεπιδράσει με νερό.

Και εδώ αρχίζει το μυστήριο. Τα μικρά αυτά φεγγάρια είναι σήμερα ψυχρά σώματα στο εξωτερικό ηλιακό σύστημα. Οι συνθήκες που απαιτούνται για να δημιουργηθούν τέτοια υλικά δεν εξηγούνται εύκολα αν θεωρήσουμε ότι ήταν ανέκαθεν τα μικρά παγωμένα σώματα που βλέπουμε σήμερα.

Ακόμη πιο παράξενο ήταν ένα δεύτερο στοιχείο: οι επιστήμονες δεν εντόπισαν τα ισχυρά χαρακτηριστικά πάγου νερού που θα περίμεναν στις επιφάνειές τους.

Κάτι λοιπόν φαίνεται να έχει συμβεί στο μακρινό παρελθόν τους. Και για να καταλάβουμε τί, πρέπει να γνωρίσουμε έναν πολύ μεγαλύτερο γείτονα της Λάρισσας.

Ο «ξένος» που έφτασε στον Ποσειδώνα

Ο Τρίτωνας είναι το μεγαλύτερο φεγγάρι του Ποσειδώνα – και ένα από τα πιο παράξενα του ηλιακού μας συστήματος. Η ιδιαιτερότητά του βρίσκεται στην τροχιά του. Περιφέρεται γύρω από τον Ποσειδώνα προς την αντίθετη κατεύθυνση από την περιστροφή του πλανήτη. Αυτή η ανάδρομη τροχιά αποτελεί ισχυρή ένδειξη ότι ο Τρίτωνας πιθανότατα δεν δημιουργήθηκε μαζί με τον Ποσειδώνα.

Οι επιστήμονες θεωρούν ότι ο Τρίτωνας ήταν αρχικά ένα ανεξάρτητο σώμα του εξωτερικού ηλιακού συστήματος, το οποίο κάποια στιγμή συνελήφθη από τη βαρύτητα του Ποσειδώνα. Μόνο που η άφιξή του πιθανότατα δεν ήταν καθόλου ήρεμη.

Μια κοσμική καταστροφή πριν από δισεκατομμύρια χρόνια

Ας γυρίσουμε το ρολόι πίσω, στα πρώτα χρόνια του ηλιακού μας συστήματος. Ο Ποσειδώνας ενδέχεται τότε να περιβαλλόταν από ένα διαφορετικό σύστημα φεγγαριών – πιθανώς μεγαλύτερων από ορισμένα από τα σώματα που βλέπουμε σήμερα. Και τότε εμφανίστηκε ο Τρίτωνας. Η παγίδευση ενός τόσο μεγάλου σώματος θα μπορούσε να προκαλέσει τεράστια βαρυτική αναστάτωση. Τροχιές να αλλάξουν, δορυφόροι να πλησιάσουν επικίνδυνα ο ένας τον άλλον και συγκρούσεις να διαλύσουν ολόκληρα φεγγάρια. Ένας κόσμος θα μπορούσε κυριολεκτικά να γίνει χιλιάδες κομμάτια.

Στη συνέχεια, μέσα σε τεράστια χρονικά διαστήματα, ένα μέρος αυτών των συντριμμιών να ενωθεί ξανά δημιουργώντας μικρότερα φεγγάρια. Ένα από αυτά ίσως είναι η Λάρισσα που βλέπουμε σήμερα.

Μικρή, σκοτεινή και εξαιρετικά γρήγορη

Η ίδια η Larissa είναι ένας παράξενος μικρός κόσμος. Έχει μέση ακτίνα περίπου 96 χιλιομέτρων, είναι ακανόνιστη – η βαρύτητά της δεν είναι αρκετή για να της δώσει ένα τέλειο σφαιρικό σχήμα – και η επιφάνειά της είναι γεμάτη κρατήρες. Βρίσκεται πολύ κοντά στον Ποσειδώνα και κινείται γύρω του με εντυπωσιακή ταχύτητα. Χρειάζεται περίπου 13 ώρες και 20 λεπτά για να ολοκληρώσει μία περιφορά. Δηλαδή, αν ονομάζαμε «χρονιά», μία πλήρη περιφορά της γύρω από τον Ποσειδώνα, στη Λάρισσα η χρονιά θα τελείωνε πριν περάσει μία ημέρα στη Γη.

Και κάποτε μπορεί να εξαφανιστεί

Το παρελθόν της μπορεί να ήταν βίαιο. Αλλά ούτε το μέλλον της φαίνεται απαραίτητα ήρεμο. Η Larissa βρίσκεται σε τροχιά που την οδηγεί σταδιακά προς τον Ποσειδώνα. Σύμφωνα με τη NASA, στο πολύ μακρινό μέλλον μπορεί είτε να συγκρουστεί με τον πλανήτη, είτε να φτάσει τόσο κοντά του ώστε οι παλιρροϊκές δυνάμεις να τη διαλύσουν. Και τότε υπάρχει μια εντυπωσιακή πιθανότητα: τα κομμάτια της θα μπορούσαν να σχηματίσουν έναν νέο δακτύλιο γύρω από τον Ποσειδώνα.

Αν λοιπόν το σενάριο που εξετάζουν οι επιστήμονες για την καταγωγή της αποδειχθεί σωστό, η ιστορία αποκτά μια σχεδόν τέλεια κυκλικότητα.

Γιατί ονομάζεται «Λάρισσα»;

Το φεγγάρι Larissa πήρε το όνομά του από τη Λάρισσα της ελληνικής μυθολογίας. Σύμφωνα με μία μυθολογική παράδοση, η νύμφη Λάρισσα ήταν σύζυγος του Ποσειδώνα και μαζί απέκτησαν τρεις γιους, τον Αχαιό, τον Φθία και τον Πελασγό. Το όνομα της θεσσαλικής πόλης συνδέεται επίσης, κατά την παράδοση, με την ίδια νύμφη. Έτσι, η πόλη και το μακρινό φεγγάρι έχουν κοινή μυθολογική αναφορά: τη Λάρισσα. Και επειδή εκείνη συνδεόταν με τον Ποσειδώνα, το όνομά της επιλέχθηκε για έναν από τους δορυφόρους του πλανήτη που φέρει το όνομα του θεού της θάλασσας.

Προσθήκη του Paidis.com ως προτεινόμενη πηγή στην Google

Προσοχή! Επιτρέπεται η αναδημοσίευση των πληροφοριών του παραπάνω άρθρου ή μέρους αυτών μόνο αν αναφέρεται ως πηγή το https://paidis.com/ και υπάρχει ενεργός σύνδεσμος.