Γι’ αυτό η ερημοποίηση συνδέεται όλο και περισσότερο με ένα κατεξοχήν κοινωνικό ζήτημα: τη φτώχεια.

Τι δείχνουν τα νέα στοιχεία

Τα δεδομένα προέρχονται από το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (JRC) και τη νέα μελέτη Towards a better characterisation of land degradation and desertification in the European Union, που δημοσιεύθηκε το καλοκαίρι του 2026.

Οι ερευνητές χαρτογράφησαν τις περιοχές της ΕΕ όπου η ξηρότητα και η υποβάθμιση του εδάφους έχουν φτάσει σε επίπεδα που συνδέονται με ερημοποίηση.

Τα αποτελέσματα είναι ανησυχητικά: Οι ξηρές περιοχές καλύπτουν περίπου 611.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα ή το 15% της ΕΕ. Περίπου 530.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα βρίσκονται ήδη σε συνθήκες ερημοποίησης.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα εντοπίζεται στον ευρωπαϊκό Νότο. Σε συνθήκες ερημοποίησης βρίσκεται το 53% της Ισπανίας, το 45% της Κύπρου και το 36% της Ελλάδας. (JRC – Ευρωπαϊκή Επιτροπή)

Ακόμη μεγαλύτερη είναι η περιοχή που μπορεί να αντιμετωπίσει σοβαρό πρόβλημα τα επόμενα χρόνια. Το JRC υπολογίζει ότι περισσότερα από ένα εκατομμύριο τετραγωνικά χιλιόμετρα της ΕΕ εμφανίζουν αυξημένο κίνδυνο ερημοποίησης για την περίοδο 2021–2040.

Και ο κίνδυνος δεν περιορίζεται πλέον στη Μεσόγειο. Στον νέο χάρτη εμφανίζονται περιοχές ακόμη και στη Γερμανία, την Τσεχία και την Πολωνία.

Ερημοποίηση δεν σημαίνει ότι εμφανίζεται μια έρημος

Ο όρος μπορεί εύκολα να δημιουργήσει λάθος εικόνα. Δεν σημαίνει ότι η άμμος καλύπτει ξαφνικά τα χωράφια.

Είναι μια αργή διαδικασία. Το χώμα χάνει νερό και οργανική ύλη, διαβρώνεται και γίνεται σταδιακά λιγότερο γόνιμο. Οι καλλιέργειες χρειάζονται περισσότερο νερό και περισσότερα χρήματα για να αποδώσουν, ενώ σε πιο προχωρημένο στάδιο η παραγωγή μειώνεται. Και εκεί ακριβώς αρχίζει η σύνδεση με τη φτώχεια.

Από ένα λιγότερο εύφορο χωράφι σε ένα μικρότερο εισόδημα

Ένας αγρότης που παίρνει μικρότερη σοδειά δεν χάνει μόνο προϊόν. Χάνει εισόδημα. Αν ταυτόχρονα χρειάζεται περισσότερο νερό, ενέργεια και άλλες εισροές για να κρατήσει την παραγωγή του στα ίδια επίπεδα, το κόστος ανεβαίνει ενώ τα έσοδα πιέζονται.

Όταν αυτό συμβαίνει σε μεγάλη κλίμακα, το πρόβλημα περνά στην υπόλοιπη οικονομία. Λιγότερη παραγωγή μπορεί να σημαίνει ακριβότερα τρόφιμα, λιγότερη δουλειά στις αγροτικές περιοχές και μεγαλύτερη πίεση σε οικογένειες που ήδη δυσκολεύονται.

Και εδώ βρίσκεται ίσως η πιο σκληρή πλευρά της ερημοποίησης: δεν πλήττει όλους το ίδιο. Μια οικογένεια με οικονομική άνεση μπορεί ευκολότερα να απορροφήσει μια αύξηση στο κόστος των τροφίμων, του νερού ή της ενέργειας. Για ένα νοικοκυριό όμως που ξοδεύει ήδη μεγάλο μέρος του εισοδήματός του για βασικές ανάγκες, ακόμη και μια σχετικά μικρή αύξηση μπορεί να κάνει μεγάλη διαφορά.

Η προειδοποίηση της Ευρώπης τον Αύγουστο

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επανήλθε στο ζήτημα στις 14 Αυγούστου 2026, ενόψει της COP17 για την ερημοποίηση στη Μογγολία.

Η Κομισιόν επισημαίνει ότι η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ακραία ζέστη, ξηρασία και λειψυδρία και ότι οι συνέπειες γίνονται ήδη αισθητές στη γεωργία, στην παροχή νερού, στην παραγωγή ενέργειας, στις μεταφορές και στα οικοσυστήματα.

Η Ευρώπη, άλλωστε, είναι σήμερα η ήπειρος που θερμαίνεται ταχύτερα στον κόσμο.

Ένα πρόβλημα που ανεβαίνει προς τον Βορρά

Μέχρι πρόσφατα, όταν γινόταν λόγος για ερημοποίηση στην Ευρώπη, το βλέμμα στρεφόταν σχεδόν αυτόματα στη Μεσόγειο.

Τα νέα δεδομένα του JRC δείχνουν ότι αυτό δεν αρκεί πλέον.

Η Ισπανία, η Κύπρος και η Ελλάδα παραμένουν στην πρώτη γραμμή, αλλά ο μελλοντικός κίνδυνος εμφανίζεται πλέον και βορειότερα. Αυτό σημαίνει ότι ένα πρόβλημα που θεωρούνταν κυρίως μεσογειακό αποκτά ευρωπαϊκές διαστάσεις.

Και το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι αν ο ευρωπαϊκός χάρτης θα αποκτήσει περισσότερες καφέ και ξερές περιοχές. Είναι αν η γη θα μπορεί να συνεχίσει να παράγει αρκετά τρόφιμα με βιώσιμο κόστος και αν οι άνθρωποι που ζουν από αυτήν θα μπορούν να εξακολουθήσουν να εξασφαλίζουν ένα αξιοπρεπές εισόδημα ή θα αναγκαστούν να αναζητήσουν μια καλύτερη ζωή σε άλλη χώρα, ή ακόμη και σε άλλη ήπειρο.