Μάχη της Πίνδου το 1940 και δύο δημοτικά τραγούδια (ελληνικό και αλβανικό)

Γράφει ο Ιωάννης Ν. Γιαννούλας, φιλόλογος και ιστορικός ερευνητής

Σήμερα μεταφερόμαστε στην περιοχή του θρύλου, όπου η γαλανόλευκη κυματίζει σε σημείο χαιρετισμού, στημένη από τα ματωμένα, τίμια χέρια των ηρώων του Έπους του ’40.

Η Ελληνική Νίκη στον Ελληνο-Ιταλικό Πόλεμο 1940-41 στην Αλβανία προκρίθηκε από τη Μάχη της Πίνδου (28 Οκτ. – 7 Νοε. 1940) και από τη Μάχη – απόκρουση της Εαρινής Επίθεσης του Μουσολίνι στο Ύψωμα 731.

Η νίκη στην Πίνδο κατακτήθηκε με τις συνδυασμένες επιχειρήσεις του Β΄ Σώματος Στρατού Λάρισας και της ανεξάρτητης 18ης Μεραρχίας Ηπείρου.

Το Β΄ Σώμα εκτόξευσε τον Νοέμβριο του 1940 τολμηρή επίθεση στην Πίνδο, όπου ανέτρεψε, καταδίωξε και εκδίωξε από το Ελληνικό έδαφος την 3η Ιταλική Μεραρχία Αλπινιστών «Τζούλια», που είχε εισβάλει μέχρι τη Βωβούσα Μετσόβου, σε βάθος 60 περίπου χιλιομέτρων από τα σύνορα, ενώ ταυτόχρονα η Μεραρχία της Ηπείρου με ηρωική άμυνα κρατούσε καθηλωμένο τον Ιταλικό Στρατό στο Καλπάκι στην διάρκεια της επίθεσης στην Πίνδο.

Ενώ η προθεσμία του ιταλικού τελεσιγράφου έληγε στις 6.00 το πρωί της 28ης Οκτωβρίου, ημέρα Δευτέρα, η ιταλική εισβολή γίνεται στις 5.00 στο μέτωπο της Πίνδου και στις 5.30 σε όλο το μέτωπο της Ηπείρου (από Γράμμο μέχρι Αδριατική). Στην Πίνδο εκδηλώνεται με ταχύτητα και αποφασιστικότητα η επίθεση της Μεραρχίας «Τζούλια» με δύναμη 10.800 περίπου με σκοπό να κινηθεί διαμέσου των ορεινών διαβάσεων της Πίνδου προς το Μέτσοβο και να ανακόψει τον σύνδεσμο ανάμεσα στην 8η Μεραρχία της Ηπείρου και του Τμήματος Στρατιάς Δυτικής Μακεδονίας.

Οι ελληνικές δυνάμεις είναι μόνο το Απόσπασμα Πίνδου, που ανήκε στο ΤΣΔΜ, με δύναμη 2.000 ανδρών περίπου στην περιοχή ανάμεσα στα όρη Σμόλικας και Γράμμος και με διοικητή τον συνταγματάρχη Κ. Δαβάκη.

Το απόγευμα της Τρίτης 29 Οκτωβρίου η κατάσταση είναι κρίσιμη και το κεντρικό μέτωπο αρχίζει να καταρρέει, μέχρι που φτάνει την Τετάρτη (30 Οκτ) η 1η Μεραρχία του Β΄ Σώματος Στρατού Λάρισας με τον υποστράτηγο Βάσο Βραχνό και επιστρατευμένους Θεσσαλούς νέους. Η πρώτη γενναία και επιτυχημένη επίθεση γίνεται το πρωί της Πέμπτης στο Γράμμο, στη Φούρκα και στη Ζούζουλη.

Στην Φούρκα σκοτώθηκε ο πρώτος αξιωματικός, ο υπολοχαγός Αλέκος Διάκος, Δωδεκανήσιος μνηστευμένος με την πολύ ωραία Λαρισαία Μαρία Ξυραδάκη. Στις 13 Νοεμβρίου, πλέον, ολοκληρώνεται η ανακατάληψη των ορεινών όγκων Σμόλικα και Γράμμου, και έτσι εξασφαλίστηκαν οι διαβάσεις της Πίνδου. Για τη νίκη αυτή καθοριστική υπήρξε και η με διάφορους τρόπους βοήθεια που πρόσφεραν οι κάτοικοι της Πίνδου, άνδρες και γυναίκες, με αυτοθυσία. Στις 14 Νοεμβρίου εξαπολύθηκε η μεγάλη αντεπίθεση εναντίον των Ιταλών με τη γνωστή επιτυχία και στις 22 Νοεμβρίου απελευθερώθηκε η Κορυτσά. Ήταν η αρχή.

Για την αρχική υποχώρηση στο μέτωπο της Πίνδου και τη βοήθεια που ήρθε από Θεσσαλία και Μακεδονία μας μιλάει το παρακάτω δημοτικό τραγούδι.

«Ποιος είδε τέτοιο θάμασμα, παράξενο μεγάλο,/ να κουβεντιάζουν τα βουνά με τις ψηλές ραχούλες./ Γυρίζει ο γέρο-Όλυμπος κι αναρωτάει την Πίνδο: / «Βουνό μου, γιατί θύμωσες και στέκεις βουρκωμένο; / Μήνα χαλάζι σε βαρεί, μήνα βροχή σε δέρνει;» / «Ούτε χαλάζι με βαρεί κι ούτε βροχή με δέρνει, / μον’ με βαρούν οι Ιταλοί με μπόμπες και με όλμους. / Μαύρα πουλιά σκεπάσανε τον όμορφο ουρανό μου, / θερίζουνε τις ράχες μου, καίνε τα έλατά μου». / «Ρίξε, βουνό, τις μπόρες σου, ρίξε τις αστραπές σου, / κι εγώ σου στέλνω τους αϊτούς, τσολιάδες και φαντάρους, / να καθαρίσουν τις πλαγιές, να διώξουν τους φασίστες, / που μόλυναν τον τόπο μας, τα όμορφα χωριά μας»».

Για το πάθημα του Μουσολίνι μας μιλά το παρακάτω δημοτικό τραγούδι που φτιάχτηκε το ΄40 από ανώνυμους Αλβανούς και μας το παραδίδει μεταφρασμένο ο Βορειοηπειρώτης δημοσιογράφος Θωμάς Στεργιόπουλος στην ανθολογία του, που εκδόθηκε το 2007 από τις «Ροές».

«Ντούτσε, πω πω κουτουράδα! / Τι σου έφταιξε η Ελλάδα; / Ήθελες και την Αθήνα. / Νόμιζες πως μες στο μήνα / θα την πάρεις κομπανία, / όπως την Αβησσυνία! // Μα στον τόπο αυτό οι μανάδες / γέννησαν παλικαράδες / που τη γη υπερασπίσαν, / σαν λαγό σε κυνηγήσαν / και σε πήγαν με μανία / ως βαθιά στην Αλβανία! // Τρέχεις και ακόμα τρέχεις. / Γιατί κλαις, Ντούτσε, τι έχεις; / Φαιοχίτωνα, τρελάρα, / τι μεγάλη κουταμάρα! // Η στρατιά σου η ξακουσμένη / είναι τώρα διαλυμένη … / Η στρατιά σου πάει καλιά της, / άφησε τα κόκαλά της / κι όλη της την περηφάνεια / λίπασμα για τα Βαλκάνια. / Πόσους έχεις αφανίσει / και τους έχεις χαραμίσει …/ Ξεκινούσες για τη νίκη, / σ’ έπιασαν σαν το ποντίκι! // Ο Παπάγος σ΄ το μηνούσε: «Μακριά μου μείνε, Ντούτσε! / Σαν κοκόρι αν ξεκινήσεις, / σαν κοτούλα θα γυρίσεις. / Μη γαυγίζεις, θα σε δέσω, / σαν σκυλί να σε μερέψω».

Οι Έλληνες στρατιώτες του Χειμώνα του ’40 με την ανδρεία τους και την ομοθυμία τους κτύπησαν την «αχίλλειο πτέρνα» του Άξονα Ρώμης – Βερολίνου, γι΄ αυτό και η «28η Οκτωβρίου» είναι μια βαρυσήμαντη παρουσία του πνεύματος της καθολικής ελευθερίας.