Με δημόσιο χρήμα οι υποδομές, σε ιδιώτη η εκμετάλλευση – Άκυρη η συμφωνία για 27 πωλητήρια αρχαιολογικών χώρων

Ακυρώθηκε η συμφωνία για 27 πωλητήρια αρχαιολογικών χώρων. Δημόσια χρηματοδότηση, μία μόνο προσφορά και σοβαρές καταγγελίες των αρχαιολόγων.

Με δημόσια και ευρωπαϊκά κονδύλια αναβαθμίζονται οι υποδομές και ο εξοπλισμός καταστημάτων σε αρχαιολογικούς χώρους και μουσεία, ενώ κατασκευάζονται και ολοκαίνουργια πωλητήρια. Την ίδια ώρα, το Δημόσιο αποφασίζει να παραχωρήσει σε ιδιωτική επιχείρηση την εμπορική εκμετάλλευση 27 καταστημάτων, ανάμεσά τους και νέων, που χρηματοδοτούνται από το Ταμείο Ανάκαμψης. Στον διαγωνισμό εμφανίζεται ένας μόνο ενδιαφερόμενος, η συμφωνία υπογράφεται και τελικά η αρμόδια Αρχή ακυρώνει τη διαδικασία. Οι αρχαιολόγοι είχαν προειδοποιήσει και τώρα ζητούν να αποδοθούν ευθύνες.

Η υπόθεση αφορά τα καταστήματα που λειτουργούν σε αρχαιολογικούς χώρους και μουσεία και πωλούν στους επισκέπτες βιβλία, αντίγραφα αρχαίων αντικειμένων, αναμνηστικά και άλλα προϊόντα.

Ο Οργανισμός Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων (ΟΔΑΠ), που εποπτεύεται από το Υπουργείο Πολιτισμού, αποφάσισε να παραχωρήσει σε ιδιώτη τη λειτουργία και τα έσοδα από τις πωλήσεις 27 τέτοιων καταστημάτων, μεταξύ άλλων στην Ακρόπολη, στην Κνωσό, στους Δελφούς και στην Αρχαία Ολυμπία.

Η σύμβαση υπογράφηκε στις 14 Αυγούστου 2026 με την κοινοπραξία Space Hellas – Radiant Technologies, για έξι χρόνια, με δυνατότητα παράτασης για άλλα έξι.

Το συμφωνημένο τίμημα ήταν 50.600 ευρώ τον μήνα για το σύνολο των 27 καταστημάτων, συν 2% επί των πωλήσεων! Αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 1.874 ευρώ τον μήνα ανά κατάστημα, κατά μέσο όρο, χωρίς να υπολογίζεται το ποσοστό επί των πωλήσεων.

Μία προσφορά για 27 καταστήματα – Ποιος εξασφάλισε το συμφέρον του Δημοσίου;

Ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων (ΣΕΑ) καταγγέλλει ότι οι όροι του διαγωνισμού ήταν τόσο περιοριστικοί, ώστε ουσιαστικά ευνοούσαν συγκεκριμένες επιχειρήσεις.

Μεταξύ άλλων, οι ενδιαφερόμενοι έπρεπε να διαθέτουν μέσο ετήσιο κύκλο εργασιών άνω των 5 εκατομμυρίων ευρώ, προηγούμενη εμπειρία λειτουργίας πωλητηρίου σε χώρο του Υπουργείου Πολιτισμού ή του ΟΔΑΠ, δικαιώματα αποκλειστικής εμπορικής διανομής προϊόντων και εμπειρία στην υλοποίηση πληροφοριακού συστήματος αξίας άνω του ενός εκατομμυρίου ευρώ.

• Τέτοιες προϋποθέσεις για επιχειρήσεις που θα λειτουργούσαν καταστήματα αναμνηστικών και πολιτιστικών προϊόντων;

Ο ΣΕΑ χαρακτηρίζει τους όρους «φωτογραφικούς», υποστηρίζοντας ότι περιόρισαν δραστικά τον ανταγωνισμό. Και το αποτέλεσμα: Για ολόκληρο το δίκτυο των 27 πωλητηρίων υποβλήθηκε μία και μοναδική προσφορά!

Εκατομμύρια για τις υποδομές – Τα έσοδα από τις πωλήσεις στον ιδιώτη

Η οικονομική διάσταση της υπόθεσης αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα λόγω της δημόσιας χρηματοδότησης.

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του ίδιου του ΟΔΑΠ, βρίσκεται σε υλοποίηση έργο 3,72 εκατομμυρίων ευρώ για την αναβάθμιση των υποδομών και τον εκσυγχρονισμό του εξοπλισμού 25 πωλητηρίων, με χρηματοδότηση που περιλαμβάνει περίπου 3 εκατομμύρια ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης.

Υπάρχει όμως και κάτι ακόμη πιο ενδιαφέρον: Ο ΟΔΑΠ σχεδίαζε να παραχωρήσει σε ιδιωτική επιχείρηση όχι μόνο την εκμετάλλευση υφιστάμενων πωλητηρίων, αλλά και ολοκαίνουργιων καταστημάτων, που κατασκευάζονται και εξοπλίζονται με δημόσια χρηματοδότηση.

Συγκεκριμένα, σε ξεχωριστό έργο συνολικού προϋπολογισμού 7,74 εκατομμυρίων ευρώ, από τα οποία περίπου 4,38 εκατομμύρια προέρχονται από το Ταμείο Ανάκαμψης, περιλαμβάνεται η κατασκευή και ο εξοπλισμός νέων πωλητηρίων σε αρχαιολογικούς χώρους.

Με λίγα λόγια: Με  δημόσιους πόρους βελτιώνονται παλιές, και κατασκευάζονται νέες εμπορικές υποδομές, στη συνέχεια η εκμετάλλευσή τους παραχωρείται σε ιδιώτες, και το ακόμη χειρότερο, χωρίς αυτή η παραχώρηση να συνοδεύεται από διαφάνεια, πραγματικό ανταγωνισμό και σαφώς τεκμηριωμένο οικονομικό όφελος για το Δημόσιο!

Οι αρχαιολόγοι κατήγγειλαν – Η ΕΑΔΗΣΥ ακύρωσε

Ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων είχε ήδη καταθέσει στις 4 Οκτωβρίου αναφορά στους αρμόδιους ελεγκτικούς μηχανισμούς και στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, επισημαίνοντας σοβαρά προβλήματα στη διαδικασία.

Με τις αποφάσεις 1831 και 1828, η Ενιαία Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων (ΕΑΔΗΣΥ) ακύρωσε τους διαγωνισμούς για τα 27 πωλητήρια και για την παραχώρηση της λειτουργίας χώρων υγιεινής και ερμαρίων φύλαξης αντικειμένων στην Ακρόπολη και σε άλλους αρχαιολογικούς χώρους της Αθήνας.

Για τα πωλητήρια, το κρίσιμο ζήτημα ήταν ότι η σύμβαση αντιμετωπίστηκε ως απλή εκμίσθωση καταστημάτων, ενώ η πραγματική της οικονομική αξία και το αντικείμενό της απαιτούσαν την εφαρμογή διαφορετικών κανόνων και τη δημοσίευση του διαγωνισμού σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Με απλά λόγια, μια συμφωνία για την εκμετάλλευση 27 καταστημάτων δεν προκηρύχθηκε με τον τρόπο που απαιτούσε η νομοθεσία ώστε να μπορούν να ενημερωθούν και να συμμετάσχουν ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις από ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η ΕΑΔΗΣΥ διαπίστωσε πρόβλημα στη διαδικασία ανάθεσης, το οποίο οδήγησε στην ακύρωσή της.

Οι καταγγελίες για απευθείας αναθέσεις και άλλες συμβάσεις

Ο ΣΕΑ δεν περιορίζεται στη συγκεκριμένη περίπτωση. Ζητά να διερευνηθούν απευθείας αναθέσεις μελετών στις ίδιες επιχειρήσεις, θέτοντας ζήτημα ενδεχόμενης σύγκρουσης συμφερόντων.

Παράλληλα, επισημαίνει ότι έχουν ήδη παραχωρηθεί στην ίδια επιχειρηματική πλευρά και άλλα πωλητήρια, μεταξύ των οποίων στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, στον Μυστρά, στο Τατόι και στον Κεραμεικό, με αντίστοιχο νομικό πλαίσιο.

Οι αρχαιολόγοι ζητούν να επανεξεταστούν αυτές οι συμφωνίες και να ενισχυθούν οι δημόσιες υπηρεσίες με μόνιμο προσωπικό, ώστε η λειτουργία των καταστημάτων και άλλων υπηρεσιών των αρχαιολογικών χώρων να παραμείνει υπό δημόσια διαχείριση.

Η δημόσια περιουσία δεν μπορεί να διαχειρίζεται χωρίς λογοδοσία

Το γεγονός ότι ένας διαγωνισμός ακυρώθηκε δεν αρκεί για να κλείσει η υπόθεση.

Ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων ζητά να αναζητηθούν ευθύνες από τη διοίκηση του ΟΔΑΠ, επιμένοντας ότι η πολιτιστική κληρονομιά αποτελεί δημόσιο αγαθό και όχι πεδίο για τη δημιουργία μιας αγοράς προς όφελος λίγων.

Και τα ερωτήματα που θέτουν οι αρχαιολόγοι είναι συγκεκριμένα:

1. Γιατί επιλέχθηκαν όροι που οδήγησαν σε μία μόνο προσφορά;
2. Ποιος αποφάσισε να χρησιμοποιηθεί μια διαγωνιστική διαδικασία που τελικά ακυρώθηκε;
3. Πώς αξιολογήθηκε το οικονομικό όφελος για το Δημόσιο;
4. Και γιατί δεν αξιοποιήθηκε η δυνατότητα ευρύτερου ανταγωνισμού;

Πρόκειται για ερωτήματα που απαιτούν τεκμηριωμένες απαντήσεις από όσους σχεδίασαν και ενέκριναν τη συμφωνία.

Γιατί η δημόσια περιουσία δεν είναι ιδιωτική υπόθεση εκείνων που αποφασίζουν για τη διαχείρισή της. Και όταν μια πολυετής συμφωνία ακυρώνεται, δεν αρκεί να προκηρυχθεί νέος διαγωνισμός. Το λιγότερο που πρέπει να γίνει είναι να εξηγηθεί πώς και γιατί υπογράφηκε ο προηγούμενος!