Κοινωνικά επιδόματα: Σοβαρή οπισθοχώρηση για το 2026 καταγράφει η Κομισιόν 

Το 2019 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνώριζε σημαντική πρόοδο στην κοινωνική προστασία στην Ελλάδα, επισημαίνοντας τις μεταρρυθμίσεις που είχαν εφαρμοστεί για τη στήριξη των φτωχότερων νοικοκυριών. Επτά χρόνια αργότερα, η εικόνα είναι διαφορετική: η αποτελεσματικότητα των κοινωνικών επιδομάτων έχει υποχωρήσει κάτω ακόμη και από τα επίπεδα του 2015, ενώ η Ελλάδα βρίσκεται πολύ πίσω από την υπόλοιπη Ευρώπη.

Η σύγκριση των εκθέσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του 2019 και του 2026 αναδεικνύει μια ιδιαίτερα ανησυχητική εξέλιξη: το ελληνικό σύστημα κοινωνικής προστασίας έχει χάσει σημαντικό μέρος της δυνατότητάς του να περιορίζει τη φτώχεια.

Από την πρόοδο του 2019 στην υποχώρηση του 2026

Συμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, που περιλαμβάνονται στις εκθέσεις της Κομισιόν, το 2015 οι κοινωνικές παροχές, χωρίς τις συντάξεις, μείωναν τον κίνδυνο εισοδηματικής φτώχειας στην Ελλάδα κατά 16,1%. Το 2019 η αποτελεσματικότητά τους είχε αυξηθεί στο 22,8%, ενώ το 2020 έφτασε στο 24,7%. Ακολούθησε συνεχής υποχώρηση, με αποτέλεσμα το 2025 ο δείκτης να περιοριστεί στο 15,5%!

Η Ελλάδα, δηλαδή, επέστρεψε σε επίπεδα χειρότερα ακόμη και από εκείνα του 2015, όταν η χώρα βρισκόταν στη δίνη της οικονομικής κρίσης.

Η αντίθεση γίνεται εντονότερη όταν τα ελληνικά στοιχεία συγκριθούν με τα αντίστοιχα ευρωπαϊκά.

Μείωση κινδύνου φτώχειας από κοινωνικά επιδόματα	2019	2025
Ελλάδα	22,8%	15,5%
Ευρωπαϊκή Ένωση	περίπου 32,4%	περίπου 33,2%

Πηγή: Eurostat, δείκτης tespm050, και εκθέσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Το 2019 η Ελλάδα υπολειπόταν του ευρωπαϊκού μέσου όρου κατά περίπου 10 ποσοστιαίες μονάδες. Το 2025 η απόσταση είχε μεγαλώσει σε σχεδόν 18 μονάδες.

Την ώρα που η Ευρώπη διατηρεί σχετικά σταθερή την αποτελεσματικότητα των κοινωνικών επιδομάτων της, η Ελλάδα κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση.

Οι μεταρρυθμίσεις της περιόδου 2015–2019 που αναγνώρισε η Κομισιόν

Στην έκθεσή της στις 27 Φεβρουαρίου 2019, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αφιέρωνε ειδική ενότητα στις μεταρρυθμίσεις του ελληνικού συστήματος κοινωνικής πρόνοιας.

Αναγνώριζε ότι κατά την προηγούμενη τετραετία είχε πραγματοποιηθεί μια εκτεταμένη προσπάθεια εκσυγχρονισμού, η οποία βελτίωσε σημαντικά τη δυνατότητα αντιμετώπισης της φτώχειας, των ανισοτήτων και του κοινωνικού αποκλεισμού.

Η αξιολόγηση αφορούσε κυρίως τρεις παρεμβάσεις της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ:

1. Κοινωνικό Εισόδημα Αλληλεγγύης (ΚΕΑ)– 2017

Η πανελλαδική εφαρμογή του ΚΕΑ δημιούργησε ένα βασικό δίχτυ οικονομικής προστασίας για τα φτωχότερα νοικοκυριά. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνώριζε τη συμβολή του στην ενίσχυση των πολύ χαμηλών εισοδημάτων.

2. Μεταρρύθμιση των οικογενειακών επιδομάτων – 2018

Το σύστημα των επιδομάτων τέκνων αναμορφώθηκε, με μεγαλύτερη στήριξη προς οικογένειες χαμηλού εισοδήματος. Η Κομισιόν αξιολογούσε θετικά τη στόχευση των παροχών, επισημαίνοντας τη συμβολή τους στην αντιμετώπιση της παιδικής φτώχειας.

3. Επίδομα στέγασης – 2019

Η νέα ενίσχυση θεσπίστηκε για τα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος που επιβαρύνονταν με ενοίκιο.

Παράλληλα, είχαν αναπτυχθεί τα Κέντρα Κοινότητας, για τη διευκόλυνση της πρόσβασης των πολιτών στις κοινωνικές υπηρεσίες και τις παροχές.

Οι αξιολογήσεις αυτές δεν σήμαιναν ότι το κοινωνικό κράτος λειτουργούσε ικανοποιητικά. Η Επιτροπή επισήμαινε και τότε σοβαρές ελλείψεις. Αναγνώριζε, ωστόσο, ότι οι αλλαγές κινούνταν προς την κατεύθυνση της αποτελεσματικότερης κοινωνικής προστασίας.

Το 2026 η ίδια Επιτροπή καταγράφει σοβαρές αδυναμίες

Στην έκθεση της 3ης Ιουνίου 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαπιστώνει ότι:

• Τα επιδόματα είναι ανεπαρκή, καθώς τα ποσά τους δεν εξασφαλίζουν ουσιαστική προστασία από τη φτώχεια.
• Η κάλυψη παραμένει περιορισμένη, αφήνοντας σημαντικές κατηγορίες πολιτών χωρίς την αναγκαία υποστήριξη.
• Η κυβέρνηση βασίζεται σε έκτακτες, εφάπαξ ενισχύσεις, που προσφέρουν προσωρινή ανακούφιση αντί για σταθερή προστασία.
• Οι κοινωνικές υπηρεσίες υποχρηματοδοτούνται σοβαρά, με αποτέλεσμα να παραμένουν μεγάλες ελλείψεις στην υγεία, τη φροντίδα και την κοινωνική στέγαση.

Χαρακτηριστικό είναι ότι το 2024 μόλις το 13,1% των ανέργων στην Ελλάδα λάμβανε κοινωνικές παροχές, σύμφωνα με τον σχετικό ευρωπαϊκό δείκτη, έναντι 52,8% στην ΕΕ.

Ακόμη και το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα, παρά την αύξηση κατά 8% τον Ιανουάριο του 2024, παραμένει ανεπαρκές. Το ύψος της ενίσχυσης αντιστοιχούσε στο 50,4% του ορίου της φτώχειας, έναντι 56,3% στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Με άλλα λόγια, η ελληνική κοινωνική προστασία υστερεί όχι μόνο στο ύψος της βοήθειας, αλλά και στον αριθμό των ανθρώπων που καταφέρνει να καλύψει.

Η Ελλάδα στις τελευταίες θέσεις της Ευρώπης

Το 2025, το 27,5% του πληθυσμού της Ελλάδας, περίπου 2,8 εκατομμύρια άνθρωποι, βρισκόταν σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, έναντι 20,9% στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η Ελλάδα κατέγραφε το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ, μετά τη Βουλγαρία.

Εξίσου αποκαλυπτικά είναι τα στοιχεία για τις στεγαστικές δαπάνες: το 2025 τα ελληνικά νοικοκυριά διέθεταν κατά μέσο όρο το 34,6% του εισοδήματός τους για τη στέγαση, όταν ο αντίστοιχος ευρωπαϊκός μέσος όρος ήταν μόλις 18,9%.

Ακόμη και όταν ένα νοικοκυριό λαμβάνει επίδομα, ένα μεγάλο μέρος του εισοδήματός του εξανεμίζεται για τις βασικές ανάγκες.

Οικονομική ανάπτυξη χωρίς αποτελεσματική κοινωνική προστασία

Η συμβολή της κυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας στη μείωση της φτώχειας βρίσκεται σε χαμηλότερα επίπεδα από ό,τι το 2019, και πολύ χαμηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Και εδώ προκύπτει ένα πολύ σοβαρό πολιτικό ερώτημα: Πώς είναι δυνατόν, σε μια περίοδο που η ελληνική οικονομία, σύμφωνα με την κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας, αναπτύσσεται και η ανεργία μειώνεται, το κοινωνικό κράτος να εμφανίζεται λιγότερο αποτελεσματικό στην προστασία των φτωχότερων πολιτών από ό,τι την περίοδο της οικονομικής κρίσης;

Πηγές:

• Ευρωπαϊκή Επιτροπή – Έκθεση για την Ελλάδα 2019, SWD(2019) 1007, ειδική ενότητα 3.3.1
• Ευρωπαϊκή Επιτροπή – Έκθεση για την Ελλάδα 2026, Παράρτημα 12, σελ. 97–99
• Eurostat – Δείκτες φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού 2025
• Eurostat, δείκτης tespm050: Επίδραση κοινωνικών μεταβιβάσεων στη μείωση της φτώχειας.