Δύο κτίρια με ιστορία και ομοιότητες

Ο Δήμος Τυρνάβου διαθέτει στην Πλατεία Νικηφόρου Μανδηλαρά ένα όμορφο νεοκλασικό κτίριο που θα μπορούσε να γίνει περισσότερο εντυπωσιακό, χαρακτηρισμένο ως διατηρητέο από το ΥΠΠΟ το 1992, που σήμερα επιχειρεί να στεγάσει τη Δημοτική Βιβλιοθήκη Τυρνάβου, με τα σπάνια παλαίτυπα και χειρόγραφα που διαθέτει.

Το έτος 1937 αγοράστηκε από την τέως Κοινότητα Τυρνάβου (Πρόεδρος Δημ. Ταουσάνης) και λειτούργησε αρχικά ως κοινοτικό κατάστημα και ταχυδρομείο. 

Έχει ιστορική αξία, αφού κατά τον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο του 1912-1913 σ’ αυτό έγινε σύσκεψη του τέως βασ. Κωνσταντίνου και του Επιτελείου Στρατού πριν την γενική επίθεση κατά των Οθωμανών για την απελευθέρωση της υπόλοιπης Ελλάδας. ^[1]

Ο Μ. Τσολάκης που γεννήθηκε στα Αμπελάκια το έτος 1868, σπούδασε ιατρική στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας και εγκαταστάθηκε στον Τύρναβο το έτος 1894 εξασκώντας το επάγγελμα του γιατρού, υπήρξε το πρόσωπο που ανήγειρε το κτίριο και προέβη στην ανασύσταση και εμπλουτισμό της βιβλιοθήκης.

Η οικία (ιδιοκτησία του) στην οποία διέμενε, κτίστηκε σύμφωνα με πληροφορίες μέχρι το 1905. ^[2]

Διετέλεσε αρχικά Πρόεδρος της κοινότητας Τυρνάβου (1885–89) (συνέχεια ενός αυτοδιοικητικού θεσμού από τα χρόνια της τουρκοκρατίας) ενώ το 1898 έτος Ίδρυσης του Συλλόγου «Ανάπλασις», ορίσθηκε Πρόεδρος του Συλλόγου. [3]

Λίγα χρόνια αργότερα, διετέλεσε Πρόεδρος της πρώην Κοινότητας Τυρνάβου το χρονικό διάστημα στις 16/12/1923–25 και την 25/10/1925 επανεκλέχθηκε στο αυτοδιοικητικό αξίωμα για το χρονικό διάστημα 01/12/1925–27. [4]

Από τα στοιχεία: α) της εγκατάστασης του Μ. Τσολάκη στον Τύρναβο το 1894 και β) της χρησιμοποίησής του από τον στρατό στην έναρξη του Α΄ Βαλκανικού πολέμου, θεωρείται ασφαλές να  συμπεραίνουμε ότι η κατασκευή του συντελέστηκε στα πρώτα χρόνια του 20ου αι. πιθανόν περί το έτος 1905.

Το έτος 1949 το κτίριο επιτάχθηκε από το τέως Υπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας, για να στεγαστεί το Δημοτικό Νοσοκομείο Τυρνάβου, τουλάχιστον μέχρι το έτος 1953.  

Μετέπειτα το κτίριο λειτούργησε πάλι ως έδρα του Κοινοτικού Καταστήματος και από το έτος 1955 μέχρι το έτος 1966 του Δημοτικού Καταστήματος Τυρνάβου, οπότε η έδρα του Δήμου πλέον μεταφέρθηκε οριστικά στο νεόδμητο τότε Δημοτικό Κατάστημα (δωρεάς Σταύρου Καράσσου) στην Κεντρική Πλατεία της πόλης (Πλατεία Νικολάου Εμμανουήλ).

Στη συνέχεια το κτίριο χρησιμοποιήθηκε ως Αγροτικό Ιατρείο, Νηπιαγωγείο, ενώ μεταγενέστερα στέγασε την Φιλαρμονική Τυρνάβου, έδρα του λαογραφικού μουσείου του Μορφωτικού Συλλόγου Τυρνάβου και στο τέλος την Μουσική Σχολή Τυρνάβου με απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού, απόφαση που ισχύει μέχρι και σήμερα!!!                                                 

Το κτίριο ακολουθεί την τυπική γραμμή κατασκευής των λοιπών νεοκλασικών κτιρίων που απέμειναν σήμερα στον Τύρναβο, κυρίως οικιών, όπως λ.χ. είναι οι οικίες των οικογενειών : Μπάκου (πρώην Πλάκα), Καράσσου, κ.λπ. που αποτελούν άρρηκτο τμήμα της ιστορικής μνήμης της πόλης μας και της αρχιτεκτονικής μας κληρονομιάς.   

Ενσωματώσει στην κεραμοσκεπή στέγη του, χαρακτηριστικό αέτωμα στην πρόσοψη, ενώ οι άκρες της στέγης κλείνουν με περίτεχνους ακροκεράμους. Χαρακτηριστικό του κτιρίου είναι τα μεγάλα περιμετρικά παράθυρα, γεγονός που εξασφαλίζει άπλετο φως και επαρκή εξαερισμό.

Οι γωνίες του, οι μπαλκονόπορτες και τα παράθυρα περικλείονται από εξώγλυπτα γύψινα διακοσμητικά. Αποτελείται από το ισόγειο, τον όροφο και το υπόγειο που επικοινωνούν μεταξύ τους με εσωτερικές σκάλες.

Ο 1ος όροφος στον οποίο καταλήγει η μοναδική εσωτερική σκάλα και η μεγάλη μπαλκονόπορτα με μικρή εσοχή άνωθεν της κεντρικής εισόδου του κτιρίου που καταλήγει σε μπαλκόνι που στηρίζεται σε τρία περίτεχνα υπενδεδυμένα γύψινα φουρούσια και προστατεύεται από περίτεχνο μασίφ κιγκλίδωμα, περιλαμβάνει τέσσερα μεγάλα δωμάτια και έναν ευρύχωρο διάδρομο-χολ, αφήνοντας εκατέρωθεν αυτού ανά δύο τα δωμάτια, τα οποία επικοινωνούν μεταξύ τους με μεγάλα ανοίγματα και ευρύχωρες εσωτερικές πόρτες. 

Το ισόγειο παρουσιάζει περίπου την ίδια διάταξη έχοντας μπροστά την κεντρική είσοδο με μία μεγάλη επιβλητική ξύλινη εξώθυρα, ενώ στο εσωτερικό ο μεγάλος και ευρύχωρος διάδρομος – χολ αφήνει στις δυο πλευρές του δεξιά δύο δωμάτια που επικοινωνούν μεταξύ τους με ένα μεγάλο άνοιγμα και αριστερά ένα μεγάλο δωμάτιο, τουαλέτες και δύο πόρτες μια που οδηγεί στον χώρο του υπογείου και μια στην πίσω αυλή. Στο τέλος του διαδρόμου αρχίζει η εσωτερική ξύλινη σκάλα που οδηγεί τον 1ο όροφο. Η εξώθυρα όπως και στον 1ο όροφο, βρίσκεται σε μια μικρή εσοχή του τετραγωνισμένου κτιρίου, έτσι ώστε να προφυλάσσεται από τις καιρικές συνθήκες.

Το υπόγειο με εμφανή τοιχοποιία από συμπαγή τούβλα και πέτρα, επικοινωνεί με το ισόγειο με εσωτερική σκάλα, ενώ υπάρχει και μια ακόμη δίοδος (πόρτα) που υπάρχει στην πίσω πλευρά η οποία καταλήγει με μια μικρή σκάλα απευθείας στο πίσω μέρος της αυλής.

Κατά το παρελθόν υπήρχαν και άλλα κτίσματα βοηθητικά της κυρίως οικοδομής είτε κατασκευασμένα την ίδια περίοδο, είτε μεταγενέστερα, τα οποία πλέον έχουν κατεδαφιστεί. Το κτίριο περιβάλλεται από περίβολο με πέτρα και μασίφ κάγκελα.

Η επίκαιρη θέση του στο κέντρο της πόλης, το καθιστά εύκολα προσβάσιμο και επισκέψιμο.

Αποτελεί αναμφισβήτητα θετικό απόθεμα στον πολιτισμό αυτής της πόλης!!! 

Το σπίτι με τα αγάλματα

Στη βόρεια πλευρά της παραλίας της Χαλκίδας, ένα εντυπωσιακό διώροφο κτίριο με υπερυψωμένο υπόγειο κλέβει τις ματιές των διερχομένων και μαγνητίζει τα βλέμματα κατοίκων ή επισκεπτών της Χαλκίδας με την επιβλητική – εντυπωσιακή όψη του. [5]

Το σπίτι με τα αγάλματα, όπως έμεινε στην ιστορία, κατασκευάστηκε το 1891 από τον Δημήτριο Μάλλιο (πρώτο ιδιοκτήτη).

Τέσσερα πήλινα αγάλματα, δύο ανδρών και δύο γυναικών δεσπόζουν στην κορυφή του, προσδίδοντας το χαρακτηριστικό γνώρισμα του και φανερώνει τον λόγο που έμεινε στην ιστορία ως «το σπίτι με τ’ αγάλματα» . Μία μοναδική έκφραση κλασικής αισθητικής που δεν συναντούμε συχνά…

Τα εξωτερικά αρχιτεκτονικά του στοιχεία χαρακτηρίζονται από πολλές λεπτομέρειες που καθηλώνουν. Στην είσοδο υπάρχει μια βαριά ξύλινη πόρτα με μαρμάρινο περίγυρο. Στον 1^ο όροφο ξεχωρίζει το μπαλκόνι με την περίτεχνη μασίφ σιδεριά.

Το μπαλκόνι της εισόδου, καθώς και ένα ακόμη που υπάρχει στη νότια είσοδο, στηρίζονται σε θαυμάσια μαρμάρινα φουρούσια που φέρουν σκαλιστά ανθέμια και τριαντάφυλλα, δείγμα της εξαιρετικής δουλειάς των παλιών μαρμαροτεχνιτών.

Το σπίτι ανακαινίστηκε πλήρως και συνεχίζει μέχρι και σήμερα να παίζει ξεχωριστό ρόλο στις λειτουργίες της πόλης, αφού στους χώρους του φιλοξενείται το Λύκειο Ελληνίδων και τα γραφεία του τμήματος Χαλκίδας της Εταιρείας Ευβοϊκών Σπουδών.

Το σπίτι είχε επιταχθεί από τους Γερμανούς κατά την διάρκεια της κατοχής, που το μετέτρεψαν σε χώρο φυλάκισης και βασανιστηρίων, αλλά και εκτελεστών αγωνιστών της Εθνικής Αντίστασης.

Η ιστορία του νεοκλασικού σπιτιού με τα αγάλματα συνδέεται με τον Νίκο Σκαλκώτα, το πιο διάσημο παιδί της Χαλκίδας. Ο διάσημος συνθέτης της σύγχρονης κλασικής μουσικής γεννήθηκε σε ένα από τα δωμάτια του ορόφου στις 8 Μαρτίου 1904, που είχε νοικιάσει η οικογένειά του.

Στη δεκαετία του 1980 οι κληρονόμοι της οικογένειας Μάλλιου κληροδότησαν το σπίτι στο Δήμο Χαλκιδέων για να στεγάσουν κοινωφελείς χρήσεις.[6]

Όταν τυχαία το Σπίτι με τ’ αγάλματα εμφανίσθηκε στην οθόνη του απέραντου κόσμου του διαδικτύου, θεωρήθηκε ότι πρόκειται για την Δημοτική μας Βιβλιοθήκη.

Οι ομοιότητες των δύο κτιρίων είναι πολλές: η εξωτερική αρχιτεκτονική, το υπερυψωμένο υπόγειο, η είσοδος με τις μαρμάρινες σκάλες, η πανομοιότυπη ξύλινη περίτεχνη εξώθυρα, τα παράθυρα και τα παντζούρια, τα περιγράμματα των ανοιγμάτων, τα μπαλκόνια με τα φουρούσια και την περίτεχνη σιδεριά, ο όγκος του κτιρίου σε αρμονία με τον χώρο, η πλησιόχρονη ανέγερσή τους, η κατάληξη και των δύο στον Δήμο…

Και τα δύο κτίρια οικοδομήθηκαν τέλη του 19^ου με αρχές του 20^ου αι. σε μια εποχή που οι συγκοινωνίες δεν υπήρχαν καν, ούτε η σημερινή τεχνολογία και η σύγχρονη επικοινωνία.

Εν τούτοις, με λίγες μικρές διαφορές τα δύο οικήματα θα μπορούσε να ήταν «αδέλφια». Ποια θα μπορούσε να είναι η εξήγηση;

Είναι γνωστό ότι πολλοί επιφανείς παράγοντες της ελληνικής επαρχίας, απευθύνονταν συχνά σε πολιτικούς μηχανικούς και αρχιτέκτονες των Αθηνών για να τους αναθέσουν την ανέγερση των οικιών ή επαγγελματικών τους κτιρίων.

Έτσι πολλές φορές τα σχέδια με μικρές παραλλαγές χρησιμοποιούνταν σε διάφορα μέρη και πόλεις. Ίσως αυτή η άποψη να είναι μια πιθανότητα. Ίσως απλή σύμπτωση. Ίσως οι ομοιότητες αυτές να ανάγονται στη σφαίρα του μεταφυσικού… Εν τέλει τι είναι;

Απλά, είναι μονάχα δύο υπέροχα κτίρια που στέκονται στον χρόνο, λειτουργούν για το κοινωνικό σύνολο και στολίζουν τις πόλεις τους, ζητώντας την προστασία μας για να συνεχίσουν να υπάρχουν…

ΥΓ.: Το παρόν δεν διεκδικεί την φήμη του δοκιμίου ή του άρθρου, αλλά αποτελεί μια πρόχειρη και περιληπτική δική μου απλή δημόσια έκφραση των ερευνών μου που βασίζεται σε συγκεκριμένα αποδεικτικά στοιχεία και πηγές.

Η εξεύρεση του παραμικρού στοιχείου ή χρηστικής πληροφορίας ήταν και είναι ένα δύσκολο εγχείρημα που απαιτεί εργατοώρες, κρίση και κόπο. Σε καμία περίπτωση η αναφορά στα ανωτέρω θέματα δεν κρίνεται ολοκληρωμένη και πλήρης. Η γραφή και η αναφορά των γεγονότων και των προσώπων διαμορφώνεται κάθε φορά από τα στοιχεία που ανασύρονται και την προσωπική κρίση του γράφοντα. Σε κάθε περίπτωση το παρόν τίθεται στην κρίση των αναγνωστών και κάθε διόρθωση ή συμπλήρωση θεωρώ ότι θα ήταν αναγκαία ή δίκαιη…

Οποιοσδήποτε όμως μπορεί να συνεισφέρει στην κατεύθυνση της βελτίωσης, εξασφάλισης και ανάδειξης της τοπικής μας ιστορικής μνήμης, είναι ευπρόσδεκτος. Οι φωτογραφίες που δεν αναφέρουν προέλευση είναι του συντάκτη του παρόντος.

[1] ΤΥΡΝΑΒΟΣ Ιστορικές, Λαογραφικές Αναφορές, Βύρων Γ. Σκρουμπής, Τύρναβος 2001 (σελ. 80)

[2] Ιστορία της Πόλεως Τυρνάβου, Β. Χατζηαντωνίου ΛΑΡΙΣΑ 1953 δακτυλογραφημένο ανέκδοτο κείμενο (σελ. 35)

[3] Ιστορία της Πόλεως Τυρνάβου, Β. Χατζηαντωνίου ΛΑΡΙΣΑ 1953 δακτυλογραφημένο ανέκδοτο κείμενο (σελ. 35-36)

[4]   Ανεπίσημος Κατάλογος Κοινοταρχών & Δημάρχων υπό του Στυλιανού Μηλιούλη, Δημοτικού Υπαλλήλου Τυρνάβου από 1927 έως 1/1/1979

[5] https://www.facebook.com/groups/ Αρετή Τσαγκούρου 24 Μαρτίου 2025

[6] https://mlp-blo-g-spot.blogspot.com/2021/04/skalk.html

Προσοχή! Επιτρέπεται η αναδημοσίευση των πληροφοριών του παραπάνω άρθρου ή μέρους αυτών μόνο αν αναφέρεται ως πηγή το https://paidis.com/ και υπάρχει ενεργός σύνδεσμος.