«Ένα δώρο που πέφτει από τον ουρανό»: Αγρότες χρησιμοποιούν τη στάχτη της Αίτνας ως λίπασμα

Στη σκιά της Αίτνας, του υψηλότερου και πιο ενεργού ηφαιστείου της Ευρώπης, οι κάτοικοι της ανατολικής Σικελίας έχουν μάθει να ζουν με τη στάχτη. Για δεκαετίες, η ηφαιστειακή τέφρα που καλύπτει δρόμους, στέγες και καλλιέργειες θεωρούνταν απλώς μια ενοχλητική – και δαπανηρή – συνέπεια των εκρήξεων. Σήμερα, όμως, ένα καινοτόμο εγχείρημα ανατρέπει αυτή την αντίληψη, μετατρέποντας τη στάχτη σε πολύτιμο αγροτικό πόρο.

Από «πρόβλημα» σε ευκαιρία

Στην πόλη Τζιάρρε (Giarre), στους πρόποδες της Αίτνας, ο παραγωγός τροπικών και εσπεριδοειδών, Αντρέα Πασανίζι, καλλιεργεί 100 εκτάρια γης χρησιμοποιώντας ως λίπασμα… τη στάχτη του ηφαιστείου. Όπως και εκατοντάδες άλλοι αγρότες της περιοχής, η οικογένειά του αντιμετωπίζει το φαινόμενο εδώ και γενιές. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια η ένταση των εκρήξεων έχει αυξηθεί σημαντικά.

Με κάθε μεγάλη έκρηξη, περιοχές γύρω από την Αίτνα δέχονται κατά μέσο όρο περίπου 12.000 τόνους στάχτης ημερησίως. Το 2024, η Κατάνια κατέγραψε έως και 17.000 τόνους ημερησίως, με τις υπηρεσίες καθαριότητας να χρειάζονται σχεδόν 10 εβδομάδες για την απομάκρυνσή τους.

Για χρόνια, οι αγρότες πίστευαν ότι η στάχτη ήταν επιβλαβής: μόλυνε τα νερά άρδευσης, απαιτούσε ειδικό εξοπλισμό και αύξανε τα κόστη. Μια πενταετής ερευνητική πρωτοβουλία του Πανεπιστημίου της Κατάνιας ανέδειξε τη χημική σύσταση της ηφαιστειακής τέφρας και τις πολλαπλές δυνατότητες αξιοποίησής της, από την αγροτική χρήση έως και τη βιομηχανική παραγωγή υλικών.

Φυσικό λίπασμα με λιγότερα χημικά

Σύμφωνα με τους ερευνητές, η στάχτη της Αίτνας περιέχει σίδηρο, αλουμίνιο και πυρίτιο – στοιχεία που βελτιώνουν τη δομή του εδάφους και τη στράγγιση του νερού. Αυτό επιτρέπει στους αγρότες να μειώσουν τη χρήση χημικών λιπασμάτων.

«Μας επιτρέπει να χρησιμοποιούμε λιγότερα χημικά, άρα να μειώνουμε το κόστος και να σεβόμαστε την ισορροπία της φύσης. Είναι το μέλλον της γεωργίας», αναφέρει ο Πασανίζι.

Ανάλογη εμπειρία έχει και ο αμπελουργός Εμίλιο Σιάκα από το Λινγκουαλόσσα, 38 χιλιόμετρα από το ηφαίστειο. Αντί να απομακρύνει τη στάχτη, την αφήνει στο έδαφος, καθώς διαπίστωσε ότι βοηθά στην αποστράγγιση της περίσσειας νερού και ενισχύει φυσικά τη γονιμότητα.

Νομικά εμπόδια και οικονομικό βάρος

Παρά τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα, η επίσημη εμπορική αξιοποίηση της στάχτης συναντά εμπόδια. Η ευρωπαϊκή περιβαλλοντική νομοθεσία κατατάσσει τη συλλεγμένη ηφαιστειακή τέφρα ως αστικό απόβλητο (κωδικός EWC 20 03 03), γεγονός που σημαίνει ότι δεν μπορεί να ανακυκλωθεί και πρέπει να οδηγείται σε ειδικούς χώρους υγειονομικής ταφής.

Το κόστος απομάκρυνσης της στάχτης φτάνει τα 300 ευρώ ανά τόνο, ενώ η έρευνα δείχνει ότι η ανακύκλωση και επαναχρησιμοποίηση θα μπορούσε να μειώσει το κόστος στα 30 ευρώ ανά τόνο. Το 2021, αρκετοί δήμοι γύρω από την Αίτνα βρέθηκαν στα πρόθυρα οικονομικής κατάρρευσης εξαιτίας των εξόδων καθαρισμού.

Το 2024 δημοσιεύτηκαν περιφερειακές κατευθυντήριες γραμμές για την επαναχρησιμοποίηση της στάχτης, ωστόσο δεν έχει ακόμη δημιουργηθεί επίσημο δίκτυο εταιρειών που θα αναλάβουν τη συλλογή και επεξεργασία της.

Από τη Σικελία στην Ισλανδία

Η ιδέα της αξιοποίησης της ηφαιστειακής τέφρας δεν περιορίζεται στην Ιταλία. Στην Ισλανδία, μετά τη μεγάλη έκρηξη του Eyjafjallajökull το 2010 – που προκάλεσε διεθνείς αεροπορικές αναταράξεις – οι αγρότες παρατήρησαν ότι τα χωράφια όπου παρέμεινε η στάχτη παρήγαγαν καλύτερες σοδειές τα επόμενα χρόνια.

Ορισμένοι μάλιστα προχώρησαν ένα βήμα παραπέρα, αξιοποιώντας τη στάχτη και στην τέχνη, μετατρέποντάς την σε πρώτη ύλη για κεραμικά έργα.

Πηγή: The Guardian

Προσοχή! Επιτρέπεται η αναδημοσίευση των πληροφοριών του παραπάνω άρθρου ή μέρους αυτών μόνο αν αναφέρεται ως πηγή το https://paidis.com/ και υπάρχει ενεργός σύνδεσμος.