Γιατί βυθίζονται τα δέλτα ποταμών; Η κρυφή απειλή κάτω από τα πόδια εκατομμυρίων ανθρώπων
Τα δέλτα ποταμών σε όλο τον κόσμο βυθίζονται με ανησυχητικούς ρυθμούς. Νέα έρευνα δείχνει ότι η καθίζηση του εδάφους, κυρίως από άντληση υπόγειων νερών, αυξάνει τον κίνδυνο πλημμυρών.
Τι κάνει τα δέλτα τόσο ευάλωτα
Τα δέλτα αποτελούνται από «μαλακά» εδάφη. Δεν είναι συμπαγείς βραχώδεις σχηματισμοί, αλλά στρώματα ιζημάτων που συμπιέζονται εύκολα. Αυτό τα κάνει ιδανικά για καλλιέργεια, αλλά και ιδιαίτερα ευαίσθητα σε κάθε πίεση και μεταβολή.
Όταν αφαιρείται νερό από τα υπόγεια στρώματα ή όταν πάνω στο έδαφος δημιουργούνται μεγάλες υποδομές, τα στρώματα αυτά συμπιέζονται και το έδαφος αρχίζει να υποχωρεί. Αυτή η διαδικασία ονομάζεται καθίζηση (subsidence).
Παράλληλα, όταν φράγματα και αναχώματα περιορίζουν τη ροή του ποταμού, τα δέλτα δεν τροφοδοτούνται με τα ιζήματα που χρειάζονται για να «ανανεώνουν» τη γη τους. Με απλά λόγια, χάνουν το υλικό που θα τα κρατούσε ψηλότερα.
Η τεχνολογία έδωσε επιτέλους ξεκάθαρη εικόνα
Για χρόνια υπήρχαν ενδείξεις ότι τα δέλτα βυθίζονται, όμως οι μετρήσεις από το έδαφος δεν μπορούσαν να αποτυπώσουν με ακρίβεια τι συμβαίνει, επειδή η καθίζηση μπορεί να είναι «μπαλωματική»: μια περιοχή να βυθίζεται έντονα και μια διπλανή να φαίνεται σταθερή.
Στη νέα έρευνα, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν δορυφορικό ραντάρ για να μετρήσουν μικροσκοπικές μεταβολές στην επιφάνεια της γης, χιλιοστό-χιλιοστό. Έτσι μπόρεσαν να χαρτογραφήσουν την καθίζηση σε 40 μεγάλες δελταϊκές περιοχές παγκοσμίως.
Το αποτέλεσμα ήταν ιδιαίτερα ανησυχητικό: σε κάθε δέλτα υπήρχαν περιοχές που βυθίζονταν πιο γρήγορα απ’ όσο ανεβαίνει η στάθμη της θάλασσας.
Το κρίσιμο σημείο: δεν ανεβαίνει μόνο η θάλασσα — υποχωρεί και το έδαφος
Όταν μιλάμε για πλημμύρες λόγω κλιματικής αλλαγής, συχνά σκεφτόμαστε μόνο την άνοδο της στάθμης της θάλασσας. Όμως στα δέλτα συμβαίνει κάτι… διπλά:
- η θάλασσα ανεβαίνει
- το έδαφος βυθίζεται
Αυτό σημαίνει ότι η πραγματική απειλή δεν είναι μόνο η παγκόσμια άνοδος της θάλασσας, αλλά η λεγόμενη σχετική στάθμη: δηλαδή πόσο «ανεβαίνει» η θάλασσα σε σχέση με το ύψος της ξηράς. Όταν το έδαφος υποχωρεί, η περιοχή πλημμυρίζει ευκολότερα, ακόμη κι αν η στάθμη της θάλασσας δεν αυξάνεται με ακραίους ρυθμούς.
Πόσοι άνθρωποι κινδυνεύουν
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η βύθιση του εδάφους στα μεγάλα δέλτα μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο πλημμυρών για περισσότερους από 236 εκατομμύρια ανθρώπους στο άμεσο μέλλον.
Πρόκειται για περιοχές όπως το Δέλτα του Νείλου, το Δέλτα του Μεκόνγκ και άλλα πυκνοκατοικημένα σημεία του πλανήτη, όπου η ανθρώπινη δραστηριότητα, η αγροτική παραγωγή και οι μεγάλες πόλεις εξαρτώνται άμεσα από τη σταθερότητα του εδάφους.
Ο βασικός «ένοχος»: η άντληση υπόγειων νερών
Το πιο ενδιαφέρον (και ανησυχητικό) εύρημα της μελέτης είναι ότι ο μεγαλύτερος παράγοντας καθίζησης δεν είναι η φύση, αλλά ο άνθρωπος. Οι ερευνητές τονίζουν ότι η άντληση υπόγειων νερών αποτελεί τη σημαντικότερη αιτία καθίζησης σε μεγάλο ποσοστό των δέλτα που εξετάστηκαν.
Όταν αντλούμε νερό από υπόγεια στρώματα, η πίεση που «κρατά» τα ιζήματα σταθερά μειώνεται. Τα στρώματα συμπιέζονται και το έδαφος χαμηλώνει. Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η συμπίεση είναι συχνά μη αναστρέψιμη: ακόμα και αν κάποια στιγμή επανέλθει το νερό, το έδαφος δεν «ξανασηκώνεται» εύκολα.
Υπάρχει λύση;
Παρότι το φαινόμενο είναι ανησυχητικό, υπάρχει και μια ελπιδοφόρα πλευρά: επειδή μεγάλο μέρος της καθίζησης οφείλεται σε ανθρώπινες πρακτικές, μπορεί να περιοριστεί.
Οι επιστήμονες προτείνουν:
- καλύτερη παρακολούθηση και έλεγχο της άντλησης υπόγειων νερών
- εναλλακτικές πηγές νερού και πιο έξυπνη διαχείριση αποθεμάτων
- έργα επαναφοράς ιζημάτων όπου είναι εφικτό
- ανθεκτικές υποδομές και ρεαλιστικό πολεοδομικό σχεδιασμό
Προσοχή! Επιτρέπεται η αναδημοσίευση των πληροφοριών του παραπάνω άρθρου ή μέρους αυτών μόνο αν αναφέρεται ως πηγή το https://paidis.com/ και υπάρχει ενεργός σύνδεσμος.
Τα πιο δημοφιλή Σήμερα
