Μπορεί μια καταιγίδα που ξεκινά από τον Ήλιο, περίπου 150 εκατομμύρια χιλιόμετρα μακριά, να έχει σχέση με την ανθρώπινη υγεία; Μια μεγάλη επιστημονική έρευνα, στην οποία συμμετείχαν η Αθήνα, η Θεσσαλονίκη και η Κρήτη, φέρνει στο προσκήνιο ένα ερώτημα που μέχρι πρόσφατα απασχολούσε κυρίως τους επιστήμονες που μελετούν τη δραστηριότητα του Ήλιου και το μαγνητικό πεδίο της Γης.

Οι ερευνητές ανέλυσαν στοιχεία για 664.427 θανάτους σε Ελλάδα, Κύπρο και Κουβέιτ, αναζητώντας πιθανές συσχετίσεις ανάμεσα στις διαταραχές του γήινου μαγνητικού πεδίου και τη θνησιμότητα. Τα αποτελέσματα, που δημοσιεύθηκαν τον Αύγουστο του 2025 στο επιστημονικό περιοδικό Atmospheric Environment: X, παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς σε ορισμένες περιοχές καταγράφηκαν στατιστικά σημαντικές μεταβολές, κυρίως στους θανάτους από αναπνευστικά νοσήματα.

Πώς δημιουργούνται οι ηλιακές καταιγίδες

Κατά διαστήματα, ο ήλιος, εξαιτίας των μεταβολών των μαγνητικών του πεδίων, απελευθερώνει τεράστιες ποσότητες ενέργειας και εκτοξεύει στο Διάστημα φορτισμένα σωματίδια.

Τα φαινόμενα αυτά περιλαμβάνουν τις ηλιακές εκλάμψεις και τις λεγόμενες στεμματικές εκτοξεύσεις μάζας. Όταν οι τελευταίες κατευθύνονται προς τη Γη, μπορούν να φτάσουν στον πλανήτη μας μέσα σε μία έως αρκετές ημέρες, προκαλώντας διαταραχές στο μαγνητικό του πεδίο. Αντίστοιχες διαταραχές μπορούν να προκληθούν και από ταχύτατα ρεύματα του ηλιακού ανέμου.

Αυτές οι διαταραχές ονομάζονται γεωμαγνητικές καταιγίδες. Είναι υπεύθυνες για το εντυπωσιακό βόρειο και νότιο σέλας, ενώ όταν είναι ιδιαίτερα ισχυρές μπορούν να επηρεάσουν δορυφόρους, συστήματα πλοήγησης, τηλεπικοινωνίες και ηλεκτρικά δίκτυα.

Δεν προκαλεί, ωστόσο, κάθε ηλιακή έκλαμψη γεωμαγνητική καταιγίδα στη Γη. Αυτό εξαρτάται από την κατεύθυνση και τα χαρακτηριστικά των φαινομένων που εκδηλώνονται στον Ήλιο.

Πόσο συχνά συμβαίνουν;

Η συχνότητα και η έντασή των γεωμαγνητικών καταιγίδων μεταβάλλονται ανάλογα με τη δραστηριότητα του Ήλιου, η οποία ακολουθεί έναν κύκλο περίπου 11 ετών.

Στις περιόδους αυξημένης ηλιακής δραστηριότητας εκδηλώνονται συχνότερα ισχυρές διαταραχές, ενώ στις πιο ήρεμες περιόδους τα φαινόμενα περιορίζονται. Σύμφωνα με την αμερικανική Εθνική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας (NOAA), σε έναν ηλιακό κύκλο 11 ετών καταγράφονται κατά μέσο όρο περίπου 900 ημέρες με ασθενείς γεωμαγνητικές καταιγίδες, περίπου 360 ημέρες με μέτριες και 130 ημέρες με ισχυρές διαταραχές. Οι ακραίες καταιγίδες είναι πολύ σπανιότερες, με περίπου τέσσερις ημέρες ανά κύκλο. Πρόκειται για κατηγορίες έντασης που αλληλεπικαλύπτονται και δεν αθροίζονται.

Οι περισσότερες από αυτές τις μεταβολές περνούν απαρατήρητες από τους ανθρώπους. Το γεγονός, όμως, ότι συμβαίνουν τόσο συχνά έχει οδηγήσει τους επιστήμονες να διερευνήσουν εάν μπορούν να επηρεάζουν και λειτουργίες του ανθρώπινου οργανισμού.

Τι έδειξε η μεγάλη έρευνα

Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από διεθνή επιστημονική ομάδα, με επικεφαλής τη Madeleine Wissoker, και εξέτασε δεδομένα από έξι περιοχές: την Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη, την Κρήτη, τη Λευκωσία, τη Λεμεσό και την ευρύτερη περιοχή της πόλης του Κουβέιτ.

Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν στοιχεία θνησιμότητας από διαφορετικές χρονικές περιόδους, μεταξύ 1997 και 2019, τα οποία συνέκριναν με μετρήσεις της γεωμαγνητικής δραστηριότητας. Στην ανάλυση συνυπολόγισαν επίσης τη θερμοκρασία, την υγρασία και τις εποχικές μεταβολές.

Για την καταγραφή των διαταραχών χρησιμοποίησαν, μεταξύ άλλων, τον δείκτη Kp, ο οποίος αποτυπώνει τις μεταβολές στο μαγνητικό πεδίο της Γης.

Τα συγκεντρωτικά αποτελέσματα έδειξαν ότι η αυξημένη γεωμαγνητική δραστηριότητα συνδεόταν με υψηλότερη θνησιμότητα. Για μια συγκεκριμένη αύξηση του δείκτη Kp, οι επιστήμονες υπολόγισαν αύξηση 0,94% της συνολικής θνησιμότητας από μη εξωτερικά αίτια, 0,63% της καρδιαγγειακής θνησιμότητας και 2,53% της θνησιμότητας από αναπνευστικά νοσήματα.

Η Κρήτη ξεχώρισε από τις ελληνικές περιοχές

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα αποτελέσματα για την Ελλάδα. Από τις τρεις ελληνικές περιοχές που συμμετείχαν στην έρευνα, η Κρήτη ήταν η μόνη στην οποία καταγράφηκαν στατιστικά σημαντικές συσχετίσεις.

Συγκεκριμένα, η αύξηση της γεωμαγνητικής δραστηριότητας που εξετάστηκε συνδέθηκε με 1,34% υψηλότερη συνολική θνησιμότητα και 3,89% υψηλότερη θνησιμότητα από αναπνευστικά νοσήματα.

Στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη δεν διαπιστώθηκαν αντίστοιχες στατιστικά σημαντικές μεταβολές στις κατηγορίες θνησιμότητας που εξετάστηκαν. Σημειώνεται ότι για τη Θεσσαλονίκη υπήρχαν διαθέσιμα μόνο στοιχεία θανάτων από καρδιαγγειακά και αναπνευστικά νοσήματα.

Αξιοσημείωτα ήταν και τα αποτελέσματα στην Κύπρο. Στη Λεμεσό η αυξημένη γεωμαγνητική δραστηριότητα συνδέθηκε με 9,66% υψηλότερη θνησιμότητα από αναπνευστικά νοσήματα, ενώ στη Λευκωσία καταγράφηκε συσχέτιση με αύξηση 2,83% της καρδιαγγειακής θνησιμότητας.

Οι διαφορές αυτές δεν έχουν ακόμη εξηγηθεί πλήρως. Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι ενδέχεται να σχετίζονται με περιβαλλοντικούς, δημογραφικούς και κοινωνικοοικονομικούς παράγοντες, οι οποίοι διαφέρουν από περιοχή σε περιοχή.

Γιατί επιλέχθηκαν η Ελλάδα, η Κύπρος και το Κουβέιτ

Η επιλογή της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής είχε συγκεκριμένο επιστημονικό ενδιαφέρον. Οι περισσότερες προηγούμενες έρευνες είχαν πραγματοποιηθεί σε περιοχές μεγαλύτερου γεωγραφικού πλάτους, κυρίως στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Οι ερευνητές θέλησαν να εξετάσουν εάν οι συσχετίσεις που είχαν παρατηρηθεί αλλού εμφανίζονται και σε πληθυσμούς που ζουν σε διαφορετικές κλιματικές συνθήκες και σε περιοχές με διαφορετική ένταση του γήινου μαγνητικού πεδίου.

Η μελέτη αξιοποίησε στοιχεία από την Ελληνική Στατιστική Αρχή, τις αρμόδιες υπηρεσίες της Κύπρου και του Κουβέιτ, καθώς και δεδομένα γεωμαγνητικής δραστηριότητας από τη NASA.

Πώς θα μπορούσε να επηρεάζεται ο ανθρώπινος οργανισμός;

Οι επιστήμονες εξετάζουν διάφορους πιθανούς βιολογικούς μηχανισμούς που θα μπορούσαν να συνδέουν τις γεωμαγνητικές διαταραχές με την ανθρώπινη υγεία.

Ένας από αυτούς αφορά το βιολογικό μας ρολόι, δηλαδή τον μηχανισμό που ρυθμίζει τον ύπνο και πολλές καθημερινές λειτουργίες του οργανισμού. Προηγούμενες μελέτες έχουν διερευνήσει πιθανές σχέσεις της γεωμαγνητικής δραστηριότητας με τη μελατονίνη, την αρτηριακή πίεση και τη μεταβλητότητα του καρδιακού ρυθμού.

Οι ερευνητές εξετάζουν επίσης αν τέτοιες μεταβολές θα μπορούσαν να επηρεάζουν φλεγμονώδεις διαδικασίες και την αναπνευστική λειτουργία. Αυτό παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς στη νέα μελέτη η μεγαλύτερη συγκεντρωτική ποσοστιαία συσχέτιση καταγράφηκε στους θανάτους από αναπνευστικά νοσήματα.

Πρόκειται, πάντως, για πιθανούς μηχανισμούς που χρειάζονται περαιτέρω διερεύνηση και όχι για αποδεδειγμένη εξήγηση των αποτελεσμάτων.

Μπορούν στο μέλλον να προβλέπονται οι επιπτώσεις στην υγεία;

Οι γεωμαγνητικές καταιγίδες παρακολουθούνται ήδη από επιστημονικές υπηρεσίες, καθώς μπορούν να προκαλέσουν προβλήματα στις επικοινωνίες και στις τεχνολογικές υποδομές.

Οι συγγραφείς της μελέτης εκτιμούν ότι, εφόσον επιβεβαιωθεί η σχέση με την ανθρώπινη υγεία, η πρόγνωση της γεωμαγνητικής δραστηριότητας θα μπορούσε μελλοντικά να αποκτήσει ενδιαφέρον και για τις υπηρεσίες δημόσιας υγείας, ιδιαίτερα όσον αφορά ευάλωτες ομάδες πληθυσμού.

Προς το παρόν, η έρευνα καταγράφει στατιστική συσχέτιση και δεν αποδεικνύει ότι οι γεωμαγνητικές καταιγίδες προκαλούν θανάτους. Οι ίδιοι οι επιστήμονες αναγνωρίζουν ότι παράγοντες όπως η ατμοσφαιρική ρύπανση και οι καταιγίδες σκόνης δεν συμπεριλήφθηκαν στην ανάλυση και ενδέχεται να επηρεάζουν τα αποτελέσματα.

Παρά τους περιορισμούς αυτούς, η μελέτη ανοίγει ένα ενδιαφέρον πεδίο έρευνας: την πιθανότητα οι μεταβολές στο μαγνητικό περιβάλλον της Γης, που προκαλούνται από τη δραστηριότητα του Ήλιου, να συνδέονται με λειτουργίες του ανθρώπινου οργανισμού περισσότερο απ’ όσο γνωρίζουμε σήμερα.

Πηγή: Madeleine Wissoker και συνεργάτες, Solar activity and mortality: a meta-analysis of six cities in the Eastern Mediterranean and Middle East, Atmospheric Environment: X, Αύγουστος 2025.

Προσθήκη του Paidis.com ως προτεινόμενη πηγή στην Google

Προσοχή! Επιτρέπεται η αναδημοσίευση των πληροφοριών του παραπάνω άρθρου ή μέρους αυτών μόνο αν αναφέρεται ως πηγή το https://paidis.com/ και υπάρχει ενεργός σύνδεσμος.