Σκάνδαλο 500 εκ. € με τα υδρόμετρα – Πόρισμα φωτιά της αρχής διαφάνειας

Ξεκίνησε έρευνα και από την ευρωπαϊκή εισαγγελία σε 50 δήμους για κατασπατάληση ευρωπαϊκών κονδυλίων

Δικογραφία με την οποία διερευνώνται οι ευθύνες δημάρχων, διευθυντών υπηρεσιών και άλλων υπηρεσιακών στελεχών σε τουλάχιστον 50 δήμους της χώρας – από την Αττική, την Κεντρική Ελλάδα, τουριστικές περιοχές της Κρήτης και της Χαλκιδικής, νησιά του Αιγαίου και αλλού – σχηματίζει η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία

ύστερα από πολύμηνη έρευνα της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας, της Επιτροπής Δημοσιονομικού Ελέγχου και άλλων ελεγκτικών φορέων. Σχετικός έλεγχος γίνεται δε – όπως παρουσιάζει «Το Βήμα» – και από τις ελληνικές δικαστικές αρχές.

Οι υποθέσεις που διερευνώνται αφορούν την κατασπατάληση τουλάχιστον 500 εκατομμυρίων ευρώ από κοινοτικούς πόρους, ενώ όσοι ασχολούνται με τη διερεύνησή τους κρίνουν ότι είναι από τις σοβαρότερες καταγγελίες των τελευταίων ετών.

Στο φόντο της ίδιας έρευνας, όπως αποκαλύπτουν τα στοιχεία, έχουν ήδη αναδειχθεί και πειθαρχικές ευθύνες κρατικών στελεχών, τα οποία έχουν απομακρυνθεί από τα πόστα τους.

Κονδύλια του ΕΣΠΑ

Οι υποθέσεις αφορούν την εγκατάσταση σε δεκάδες δήμους της χώρας νέου τύπου «έξυπνων» υδρομέτρων και συστημάτων τηλεμετρίας, αρκετά από τα οποία χρηματοδοτούνται από τα κοινοτικά κονδύλια του ΕΣΠΑ.

Κατά τις προμήθειες αυτές, έχουν καταγγελθεί και διερευνώνται από τις Αρχές – στο σύνολο των περιπτώσεων κι από όλους σχεδόν τους ελεγχόμενους δήμους – υπερκοστολογήσεις άνω του 200%-300%, υπερβολικές ποσότητες στις παραγγελίες, αλλά και τεχνικές προδιαγραφές που ενδεχομένως περιόριζαν τον ανταγωνισμό.

Ακόμη αναφέρονται συνεννοήσεις στελεχών από τις 5-6 εταιρείες που συμμετείχαν στους διαγωνισμούς με στελέχη της Τοπικής Αυτοδιοίκησης ή άλλες τύπου σχετικές μεθοδεύσεις. Μάλιστα, οι πληροφορίες αναφέρουν ότι σε 2-3 δήμους έχουν ήδη κινηθεί νομικές διαδικασίες για την ανάκτηση των ποσών που έχουν δοθεί στη διάρκεια των παραπάνω προμηθειών. Είναι δε εντυπωσιακό ότι η έρευνα αυτή ξεκίνησε από αναφορά κρατικού λειτουργού με ελεγκτικό ρόλο που ήθελε να περιορίσει τη δράση των εν λόγω κυκλωμάτων, παρά την απροθυμία των προϊσταμένων του.

Οι προμήθειες

Τα ψηφιακά ή «έξυπνα» υδρόμετρα είναι η σύγχρονη εκδοχή του κλασικού ρολογιού νερού. Συνδέονται με ένα ευρύτερο σύστημα τηλεμετρίας ώστε οι Δημοτικές Επιχειρήσεις Υδρευσης και Αποχέτευσης (ΔΕΥΑ) ή άλλες τεχνικές υπηρεσίες του δήμου να μπορούν να λαμβάνουν απομακρυσμένα τις ενδείξεις, να εντοπίζουν ασυνήθιστες καταναλώσεις που μπορεί να οφείλονται σε διαρροές, να έχουν καλύτερη εικόνα των απωλειών του δικτύου. Οι εγκαταστάσεις λοιπόν των σύγχρονων υδρομέτρων περιλαμβάνουν συστήματα ασύρματης επικοινωνίας, λογισμικό, συλλέκτες δεδομένων, πλατφόρμες παρακολούθησης.

Η σχετική πρόσκληση δημοσιεύθηκε από την Ειδική Υπηρεσία Διαχείρισης των Προγραμμάτων «Περιβάλλον και Κλιματική Αλλαγή» και «Πολιτική Προστασία» (ΕΥΔ ΠΕΚΑ & ΠΟΛΠΡΟ) του ΕΣΠΑ τον Δεκέμβριο του 2023. Δήμοι και Δημοτική Επιχείρηση Υδρευσης (ΔΕΥΑ) υπέβαλαν προτάσεις και τελικά εγκρίθηκαν 55 έργα σε ισάριθμους δήμους συνολικού προϋπολογισμού περίπου 500 εκατ. ευρώ (περίπου 9.000.000 το κάθε έργο).

Σύμφωνα λοιπόν με το περιεχόμενο αναφοράς 28 σελίδων που συντάχθηκε από κρατικό ελεγκτή των εν λόγω προμηθειών υδρομέτρων, ο οποίος ανακάλυψε τις σχετικές μεθοδεύσεις, «υπηρεσιακά στελέχη ζήτησαν επανειλημμένα από τους προϊσταμένους τους να παρέμβουν σε όσα εσφαλμένα και παράτυπα εξελίσσονταν. Κι αυτό για να διορθωθούν εγκαίρως τα προβλήματα και να οδηγηθούν νομότυπα σε δημοπρατήσεις, συμβασιοποιήσεις και απορροφήσεις πόρων».

Και η αναφορά συνεχίζει με τις φράσεις: «Ωστόσο δεν ελήφθη καμία διορθωτική ενέργεια που να προστατεύει το δημόσιο χρήμα. Αντίθετα, στελέχη που αντιδρούσαν στα παραπάνω με έγγραφες παρεμβάσεις τους εκδιώχθηκαν. Υπήρξε έτσι εκφοβισμός των υπόλοιπων στελεχών ώστε να πάψουν να αμφισβητούν και να αντιδρούν στις άνωθεν παρεμβάσεις. Ακόμη υπήρξε αποξένωση των στελεχών που έδρασαν ενάντια στη βούληση των προϊσταμένων τους από το αντικείμενό τους, ώστε να συνεχίσει η Διοίκηση να διαχειρίζεται τις συγχρηματοδοτούμενες αυτές πράξεις με τον τρόπο που ήθελε, χωρίς νέα προβλήματα και χωρίς τον φόβο νέων αντιρρησιών και αντιδράσεων».

Ακόμη, όπως αναφέρεται στην ίδια καταγγελία, «με ευθύνη των υπηρεσιών των δήμων και κάποιων εμπορικών οίκων έχουν προϋπολογιστεί με ιδιαίτερα αυξημένες τιμές, με αυξημένες (και αχρείαστες πολλές φορές) ποσότητες και με επικάλυψη φυσικού αντικειμένου. Στοιχεία τα οποία δημιουργούν αδικαιολόγητο κέρδος, ισόποση δημοσιονομική ζημιά, που υπερβαίνει, με εκτιμήσεις, τα €200.000.000».

Στο ίδιο κείμενο μνημονεύεται ότι ενώ στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη αλλά και την Κύπρο η αξία του κάθε υδρομέτρου προσδιοριζόταν στα 80 περίπου ευρώ, στην εν λόγω διαδικασία έφτασε τα 200-300 ευρώ! Ακόμη επισημαίνεται ότι με ευθύνη των δικαιούχων κατατέθηκαν παραπλανητικά έγγραφα με αποτέλεσμα την πλημμελή αλλά και παράτυπη αξιολόγηση και ένταξη.

Οι καταγγέλλοντες αναφέρουν ότι η ευθύνη για όλα αυτά ανήκει στους προϊσταμένους της ΕΥΔ, καθώς όχι μόνο δεν ελέγχθηκαν τα παραπάνω, ιδίως μετά τις αναφορές για ύπαρξη ενδείξεων παρατυπιών, αλλά και εντάχθηκαν προτάσεις με μεροληπτικό, παράτυπο και καταχρηστικό τρόπο, ενώ άλλες τελείως παράτυπα και άδικα απορρίφθηκαν. Ετσι δεν τηρήθηκαν «οι διαγωνιστικές διαδικασίες έτσι όπως τις προσδιορίζουν οι ευρωπαϊκοί κανονισμοί, η ΕΑΑΔΗΣΥ κ.λπ., με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν συνθήκες αδιαφάνειας που υποθάλπουν φαινόμενα διαφθοράς».

Παρασκήνιο

Μάλιστα, πηγές που γνωρίζουν το παρασκήνιο των παραπάνω αναφέρονται σε συναντήσεις εκπροσώπων των υπεύθυνων υπηρεσιών των δήμων (κυρίως από τη Βόρεια Ελλάδα), που πρωτοστάτησαν στις παρασκηνιακές ενέργειες, με υπευθύνους εταιρειών, ενώ μνημονεύεται και η εμπλοκή πολιτικών προσώπων. Χωρίς ωστόσο το θέμα της εμπλοκής πολιτικών προσώπων να έχει αναφερθεί σε επίσημα έγγραφα ή καταθέσεις.

Το εντυπωσιακό είναι ότι τις προηγούμενες ημέρες, όπως αποκαλύπτουν οι πληροφορίες του «Βήματος», κρατικοί λειτουργοί που ελέγχονται για συμμετοχή στο σκάνδαλο ανέλαβαν νέες διευθυντικές θέσεις σε άλλες ελεγκτικές υπηρεσίες. Επίσης, όπως αποκαλύπτεται, στην υπηρεσία που βρίσκεται στο «στόχαστρο» και της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας για πλημμελείς ελέγχους είχε δοθεί προσφάτως βραβείο από το υπουργείο Οικονομικών για «επίτευξη των στόχων της».

Αυτές είναι ορισμένες από τις νέες παραμέτρους και τα νέα ερωτήματα που εγείρονται για τον φάκελο που έχουν σχηματίσει ελληνικές και ευρωπαϊκές ελεγκτικές υπηρεσίες και δικαστικές αρχές για την εγκατάσταση σε τουλάχιστον 50 δήμους της χώρας νέου τύπου «έξυπνων» υδρομέτρων και συστημάτων τηλεμετρίας, αρκετά από τα οποία χρηματοδοτούνται από τα κοινοτικά κονδύλια του ΕΣΠΑ.

Το πόρισμα περίπου 140 σελίδων της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας

«Το Βήμα» παρουσίασε χθες αναλυτικά στοιχεία από την έκθεση της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας για αυτή τη σοβαρή υπόθεση, για την οποία έχουν κινηθεί διαδικασίες πειθαρχικού ελέγχου σε βάρος τουλάχιστον 5-6 κρατικών λειτουργών, ενώ αναμένεται να ερευνηθούν για πιθανή συμμετοχή τους στο θέμα και δεκάδες εκπρόσωποι της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Παράλληλα, αποκαλύπτεται το περιεχόμενο σχετικής δήλωσης του κρατικού υπαλλήλου που λειτούργησε ως «μυστικός» πληροφοριοδότης των Αρχών για τις ύποπτες μεθοδεύσεις με την προμήθεια των υδρομέτρων και για τους ελλιπείς σχετικούς ελέγχους.

Από τα κλασικά ρολόγια στα ψηφιακά υδρόμετρα

Τα ψηφιακά ή «έξυπνα» υδρόμετρα αποτελούν συσκευές που διαδέχονται τα κλασικά ρολογιού νερού. Συνδέονται δε με ένα ευρύτερο σύστημα τηλεμετρίας ώστε οι Δημοτικές Επιχειρήσεις Υδρευσης και Αποχέτευσης (ΔΕΥΑ) ή άλλες τεχνικές υπηρεσίες του δήμου να μπορούν να λαμβάνουν απομακρυσμένα τις ενδείξεις, να εντοπίζουν ασυνήθιστες καταναλώσεις που μπορεί να οφείλονται σε διαρροές, να έχουν καλύτερη εικόνα των απωλειών του δικτύου. Η σχετική πρόσκληση δημοσιεύθηκε από την Ειδική Υπηρεσία Διαχείρισης των Προγραμμάτων «Περιβάλλον και Κλιματική Αλλαγή» και «Πολιτική Προστασία» (ΕΥΔ ΠΕΚΑ & ΠΟΛΠΡΟ) των κοινοτικών προγραμμάτων του ΕΣΠΑ τον Δεκέμβριο του 2023 και τελικά εγκρίθηκαν 55 έργα σε ισάριθμους δήμους συνολικού προϋπολογισμού περίπου 500 εκατ. ευρώ (περίπου 9.000.000 ευρώ το κάθε έργο).

«Παρασκηνιακές συνεννοήσεις»
Στις προμήθειες αυτές εξετάστηκαν καταγγελλόμενες παρασκηνιακές συνεννοήσεις 5-6 εταιρειών που πωλούν υδρόμετρα με υπευθύνους των δήμων, e-mail που αντάλλασσαν ιδιώτες και κρατικοί λειτουργοί, επικαλύψεις έργων, υπερκοστολογήσεις άνω του 200%-300%, υπερβολικές ποσότητες στις παραγγελίες, αλλά και τεχνικές προδιαγραφές που ενδεχομένως περιόριζαν τον ανταγωνισμό.

Στην ανάδειξη αυτής της υπόθεσης κύριο ρόλο είχε η αναφορά 28 σελίδων που συντάχθηκε από κρατικό ελεγκτή των εν λόγω προμηθειών υδρομέτρων. Ο οποίος και εκτός των άλλων ανέφερε στο κείμενό του ότι «με ευθύνη των υπηρεσιών των δήμων και κάποιων εμπορικών οίκων έχουν προϋπολογιστεί με ιδιαίτερα αυξημένες τιμές, με αυξημένες (και αχρείαστες πολλές φορές) ποσότητες και με επικάλυψη φυσικού αντικειμένου.

Στοιχεία τα οποία δημιουργούν αδικαιολόγητο κέρδος, ισόποση δημοσιονομική ζημιά που υπερβαίνει με εκτιμήσεις τα € 200.000.000». Επιπλέον κατήγγειλε ότι υπήρχαν προσπάθειες διευθυντικών στελεχών κι «εκφοβισμοί» προς τους αρμόδιους ελεγκτικούς μηχανισμούς ή υπαλλήλους ώστε να μην αναδειχθούν οι ύποπτες ενέργειες.

Πρόσκληση και… αμέσως προσφορές
Για την υπόθεση αυτή εκδόθηκε πόρισμα της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας η οποία ανάμεσα στα άλλα διαπιστώνει το πλέον ενδεικτικό εύρημα που αποκαλύπτει την ύπαρξη παρασκηνιακών συνεννοήσεων δήμων με εκπροσώπους συγκεκριμένων εταιρειών των υδρομέτρων: αυτό της υποβολής των προσφορών για τα υδρόμετρα μόλις λίγη ώρα από την ανάρτηση της σχετικής πρόσκλησης!

Οπως σημειώνεται στο πόρισμα, «η ανταπόκριση των εταιρειών ήταν σε όλες τις περιπτώσεις άμεση, ακόμη και εντός της ίδιας ημέρας κατά την οποία απεστάλη η πρόσκληση, ενώ οι υποβληθείσες προσφορές σε μία περίπτωση (ΔΕΥΑ πόλη της Δυτικής Ελλάδος) έλαβαν και διαδοχικούς αριθμούς πρωτοκόλλου εισερχομένου με την ίδια ημερομηνία πρωτοκόλλησης.

Η έκταση και η πολυπλοκότητα των εν λόγω έργων καθώς και το εύρος του αιτούμενου εξοπλισμού και των υπηρεσιών θα αιτιολογούσαν μια εύλογη καθυστέρηση υποβολής των προσφορών της τάξης τουλάχιστον μερικών ημερών προκειμένου να μελετηθεί το αντικείμενο του έργου και να συλλεγούν οι απαραίτητες πληροφορίες τιμολόγησης εξοπλισμού και να εκτιμηθούν το κόστος και ο απαιτούμενος χρόνος υλοποίησης του έργου»!

Ακόμη εντοπίζονται κι άλλα δείγματα των μεθοδεύσεων για την εσπευσμένη ένταξη στο έργο ορισμένων δήμων. Οπως σημειώνεται στο πόρισμα της ΕΑΔ «είκοσι τρεις (23) Αποφάσεις Ενταξης εκδόθηκαν χωρίς να υπάρχει η αντίστοιχη απόφαση έγκρισης του αρμόδιου οργάνου του δικαιούχου περί μείωσης του προϋπολογισμού και τροποποίησης Τευχών Δημοπράτησης (Τεχνική Περιγραφή και Προϋπολογισμός Μελέτης). Η έγκριση αυτή τεκμαίρεται ότι δόθηκε εκ των υστέρων Ομως, η εκ των υστέρων απαίτηση μείωσης του προϋπολογισμού, σύμφωνα με το ανωτέρω μήνυμα, παραβιάζει την αρχή της διαφάνειας».

Επίσης, στο πόρισμα της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας διαπιστώνεται ότι δεν είχε ερευνηθεί η «διακριτότητα» του έργου, δηλαδή αν υπήρχε εγκατάσταση ψηφιακών υδρομέτρων σε κάποιους δήμους από άλλα χρηματοδοτικά προγράμματα. Με άλλα λόγια, δεν ερευνήθηκε καν η πιθανότητα κάποιοι να πήραν «διπλά λεφτά» για το ίδιο έργο.

Οπως επισημαίνεται χαρακτηριστικά στο κείμενο «η διαπίστωση της διακριτότητας και επομένως μη διπλής χρηματοδότησης του φυσικού αντικειμένου των ενταγμένων πράξεων περιορίστηκε στις ενταγμένες ή προς ένταξη προτάσεις των άνω δύο σε εξέλιξη την ίδια περίοδο Προσκλήσεων (του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και του Προγράμματος “Αντώνης Τρίτσης”).

Δεν χορηγήθηκαν στο κλιμάκιο ελέγχου στοιχεία από τα οποία να προκύπτει ότι ο έλεγχος διακριτότητας φυσικού αντικειμένου επεκτάθηκε σε ήδη υλοποιηθείσες ή σε φάση υλοποίησης προμήθειες των δικαιούχων, με αντικείμενο προμήθεια ψηφιακών υδρομέτρων και συστημάτων τηλε-ελέγχου – τηλεμετρίας, ανεξαρτήτως πηγής χρηματοδότησης, όπως μπορεί να είναι τα Περιφερειακά Επιχειρησιακά Προγράμματα, Πρόγραμμα «Φιλόδημος» του υπουργείου Εσωτερικών αλλά κι από ίδιους πόρους των δικαιούχων».

tovima.gr