Στα Δελέρια μάχη, στον Τύρναβο λεηλασία το 1897 (23,24 Απριλίου) [1ο μέρος]

Ήταν ένας πόλεμος ντροπιαστικός για το ελληνικό κράτος και το στρατό, γιατί κατέληξε σε άτακτη υποχώρηση και φυγή του ελληνικού στρατού, κυρίως εξαιτίας των σφαλμάτων της ηγεσίας. Την κάλυψη των εχθροπραξιών αυτού του σύντομου πολέμου, τον Απρίλιο του 1897, έκαναν στην εποχή του τηλέγραφου, εκτός από Έλληνες, και πάρα πολλοί γνωστοί και διάσημοι πολεμικοί ανταποκριτές και δημοσιογράφοι (μεταξύ των οποίων και δύο γυναίκες) των μεγάλων ευρωπαϊκών και αμερικανικών εφημερίδων, χρησιμοποιώντας το ποδήλατο που έφεραν μαζί τους.

Ο ελληνικός στρατός (στη Θεσσαλία 42.000 άνδρες με 96 πυροβόλα και 600 ιππείς) ήταν ανοργάνωτος, με ανίκανα και αμαθή στελέχη, εκτός από λίγους αξιωματικούς της Σχολής Ευελπίδων, με αγύμναστους στρατιώτες, με ελλιπή και παλιό οπλισμό (γαλλικό τυφέκιο Γκράς Μ1874, που είχε κινητό ουραίο και τροφοδοτούνταν με ένα μεταλλικό φυσίγγιο τη φορά – πυροβόλο παλιό γερμανικό Κρουπ) και ελλιπή μέσα.

Αντίθετα, ο τουρκικός στρατός (62.000 πεζοί, 1300 ιππείς και 204 πυροβόλα) ήταν πολύ καλά οργανωμένος και εκπαιδευμένος με παλιά όπλα Μαρτίνι Μ1872, αλλά κυρίως με σύγχρονα όπλα (γερμανικά Μάουζερ, ειδικά για τον οθωμανικό στρατό) και πυροβόλα (νέα γερμανικά Κρουπ), αλλά και στελέχη εκπαιδευμένα από Γερμανούς αξιωματικούς.

Επιπλέον, το ελληνικό επιχειρησιακό σχέδιο ήταν κατά βάση αμυντικό, βασισμένο όμως στη γαλλική τακτική, δηλαδή στην ανάπτυξη ανοικτών πεδίων εμπλοκής με τις γνωστές οδυνηρές ατέλειες, ειδικά όταν ο εχθρός είναι αριθμητικά υπέρτερος. Αρχιστράτηγος του ελληνικού στρατηγείου με έδρα τη Λάρισα ήταν ο 29χρονος πρίγκιπας και διάδοχος Κωνσταντίνος και του τουρκικού στρατηγείου με έδρα την Ελασσόνα ο έμπειρος στρατηγός Ετέμ πασάς.

Μάχη στη Λυγαριά

Το απόγευμα του Σαββάτου του Λαζάρου 17 (5 παλιό ημερ.) Απριλίου η Τουρκία κηρύσσει πόλεμο στην Ελλάδα και αρχίζουν αμέσως μέχρι αργά το βράδυ οι εχθροπραξίες στη μεθόριο, που βρισκόταν στις νοτιοανατολικές προσβάσεις του Ολύμπου και στις νότιες προσβάσεις των Χασίων.

Η πρώτη φάση του πολέμου χαρακτηρίζεται ως μάχη των συνόρων με μια σειρά πολυήμερων και συγχρονισμένων συγκρούσεων στο τμήμα της οροθετικής γραμμής βόρεια της Λάρισας. Η ελληνική διοίκηση πιστή μέχρι τότε στα γαλλικά πρότυπα πολεμικής τακτικής είχε σχεδιάσει σταθερή άμυνα στα περάσματα της Μελούνας (βορείως του Τυρνάβου) και Ρεβενίου (νοτίως του Τυρνάβου) και τη διεξαγωγή επιβραδυντικού αγώνα μέχρι να σπεύσουν σε βοήθεια των απειλούμενων τομέων ενισχύσεις από άλλες περιοχές.

Η μάχη αναπτύχθηκε κυρίως στη γραμμή Λοσφάκι – Γκριτζόβαλη – Μελούνα – Μενεξές με σθεναρή ελληνική αντίσταση, αλλά η μη ύπαρξη ηγεσίας και η ελλιπής καθοδήγηση οδήγησαν από το απόγευμα της Κυριακής μέχρι το πρωί της Μ. Δευτέρας (19/4) σε δύο υποχωρήσεις με αρκετούς στρατιώτες να προχωρούν προς τον Τύρναβο. Αυτό προκάλεσε πανικό και κίνημα φυγής των Τυρναβιτών.

Τη σπαρακτική σκηνή της φυγής της Μεγάλης Δευτέρας (19/4) περιγράφει γλαφυρά στο ημερολόγιό της η Λαρισαία δασκάλα Αμαλία Παπασταύρου: «Η οδός του Τυρνάβου πλήρης αμαξών, βωδαμαξών, ζώων φορτομένων πάντων αναμίξ, γυναικών , παίδων, γερόντων και επίπλων.[…] Το συγκινητικώτερον πάντων ήτο οι 300 ασθενείς και πληγωμένοι του Νοσοκομείου Τυρνάβου οίτινες πεζοί, ανυπόδητοι και με τα νυκτικά των ήρχοντο εις Λάρισσαν.[…]

Ο διάδοχος (Κωνσταντίνος) μεταβάς εφ΄αμάξης μέχρι Δένδρων (εννοεί το χωριό Δένδρα Τυρνάβου), όπου είχεν εγκαθιδρυθή το Α΄ αρχηγείον του στρατού, προέτρεπε τους φεύγοντας Τυρναβίτας να επανέλθωσιν εις τας εστίας των, αλλά τίς ετόλμα να το πράξη μετά τον πανικόν; Οι άνδρες μόνον επανήλθον και έλαβον τα όπλα». Ακόμα μεγαλύτερο κύμα φυγής θα σημειωθεί μετά από λίγες ημέρες στη οριστική αποχώρηση του στρατού, καθώς οι κάτοικοι γνώριζαν τις αγριότητες και τις λεηλασίες που έγιναν στη Θεσσαλία κατά την επανάσταση του 1877-1878.

(συνεχίζεται…)

Προσοχή! Επιτρέπεται η αναδημοσίευση των πληροφοριών του παραπάνω άρθρου ή μέρους αυτών μόνο αν αναφέρεται ως πηγή το https://paidis.com/ και υπάρχει ενεργός σύνδεσμος.