Το «τέλειο εισβολικό είδος» εξαπλώνεται στον πλανήτη – το σκαθάρι με μέγεθος όσο ο σπόρος σουσαμιού
Έχει ήδη εντοπιστεί σε Ισπανία, Ισραήλ και Τουρκία, ενώ θα μπορούσε να επεκταθεί περαιτέρω στη λεκάνη της Μεσογείου. Στην Ελλάδα δεν έχει μέχρι σήμερα επιβεβαιωθεί εγκατεστημένος πληθυσμός, ωστόσο οι κλιματικές συνθήκες θεωρούνται ευνοϊκές για την εξάπλωσή του.
Ένα μικροσκοπικό σκαθάρι, όχι μεγαλύτερο από σπόρο σουσαμιού, εξελίσσεται σε μία από τις πιο ανησυχητικές απειλές για τα δέντρα σε πολλές περιοχές του κόσμου. Οι επιστήμονες το χαρακτηρίζουν ακόμη και «τέλειο εισβολέα», καθώς συνδυάζει εξαιρετική ικανότητα αναπαραγωγής, εύκολη μεταφορά και εντυπωσιακή προσαρμοστικότητα σε διαφορετικές κλιματικές συνθήκες.
Πρόκειται για το polyphagous shot-hole borer (PSHB), ένα χωροκατακτητικό σκαθάρι που προέρχεται από τη Νοτιοανατολική Ασία και, σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάζει το CNN, έχει πλέον εντοπιστεί σε όλες τις ηπείρους εκτός από την Ανταρκτική.
Η απειλή δεν αφορά μόνο το περιβάλλον. Οι οικονομικές συνέπειες από την καταστροφή και την απομάκρυνση εκατομμυρίων δέντρων μπορεί να φτάσουν σε δισεκατομμύρια δολάρια.
Ένα μικροσκοπικό έντομο με εκατοντάδες πιθανούς ξενιστές
Το συγκεκριμένο σκαθάρι έχει προσβάλει περίπου 680 είδη δέντρων και ξυλωδών φυτών, σύμφωνα με επιστημονική ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο στο περιοδικό Forests.
Ανάμεσά τους βρίσκονται βελανιδιές, σφένδαμοι και αβοκάντο, ενώ ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η δυνατότητά του να εμφανίζεται και σε οπωροφόρα δέντρα.
Η περίπτωση της νοτιοαφρικανικής πόλης, Στέλενμπος, είναι χαρακτηριστική. Η πόλη είναι γνωστή εδώ και αιώνες ως η «Πόλη των Βελανιδιών», χάρη στα επιβλητικά δέντρα που πλαισιώνουν τους δρόμους και τις κατοικίες της.
Πλέον, όμως, χιλιάδες δέντρα έχουν χαθεί και πολλά από όσα παραμένουν όρθια φέρουν ένα ανησυχητικό σημάδι: δεκάδες μικροσκοπικές τρύπες στον κορμό τους, συχνά όχι μεγαλύτερες από την τελεία ενός στυλό. Είναι τα σημάδια που αφήνει πίσω του το σκαθάρι.
Δεν σκοτώνει μόνο του το δέντρο
Το ιδιαίτερα επικίνδυνο χαρακτηριστικό του PSHB είναι ότι δεν εισβάλλει μόνο του στο δέντρο.
Το θηλυκό ανοίγει μικρές τρύπες μέσα στο ξύλο για να δημιουργήσει χώρους αναπαραγωγής. Μαζί του μεταφέρει σπόρια μύκητα, τα οποία απελευθερώνονται καθώς το έντομο προχωρά στο εσωτερικό του κορμού.
Ο μύκητας αναπτύσσεται μέσα στο δέντρο και λειτουργεί ως τροφή τόσο για το σκαθάρι όσο και για τις προνύμφες του. Για το δέντρο, όμως, οι συνέπειες μπορεί να είναι καταστροφικές.
Η ανάπτυξή του μπορεί να παρεμποδίσει τη μεταφορά νερού και θρεπτικών συστατικών, προκαλώντας συμπτώματα που θυμίζουν έντονη ξηρασία. Η ασθένεια είναι γνωστή ως Fusarium dieback και μπορεί τελικά να οδηγήσει στον θάνατο του δέντρου.
Σύμφωνα με τον καθηγητή οικολογίας και εντομολογίας του Πανεπιστημίου Stellenbosch, Francois Roets, ο χρόνος επιβίωσης διαφέρει σημαντικά ανάλογα με το είδος. Μια βελανιδιά μπορεί να πεθάνει μέσα σε περίπου τέσσερα χρόνια, ενώ ορισμένα είδη σφενδάμου μπορεί να μην αντέξουν περισσότερο από έναν χρόνο.
Ένα μόνο θηλυκό μπορεί να δημιουργήσει νέα αποικία
Ένα από τα χαρακτηριστικά που κάνουν το έντομο τόσο αποτελεσματικό εισβολέα είναι ο τρόπος αναπαραγωγής του.
Ένα παρθένο θηλυκό μπορεί να γεννήσει μη γονιμοποιημένα αυγά από τα οποία προκύπτουν αρσενικά. Στη συνέχεια μπορεί να ζευγαρώσει με αυτά και να δημιουργήσει μια νέα αποικία.
Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι ακόμη και ένα μόνο θηλυκό που μεταφέρεται σε μια νέα περιοχή μπορεί υπό κατάλληλες συνθήκες να αποτελέσει την αρχή μιας νέας προσβολής.
Σε συνδυασμό με το πολύ μικρό του μέγεθος και την ικανότητά του να κρύβεται μέσα στο ξύλο, το χαρακτηριστικό αυτό εξηγεί γιατί μπορεί να μεταφέρεται απαρατήρητο σε μεγάλες αποστάσεις.
Η διεθνής εξάπλωσή του συνδέεται κυρίως με τη μεταφορά ξυλείας, φυτών και ξύλινων υλικών συσκευασίας.
Η Νότια Αφρική πληρώνει ήδη τεράστιο τίμημα
Η Νότια Αφρική αποτελεί μία από τις χώρες που έχουν πληγεί περισσότερο. Το έντομο εντοπίστηκε στην επαρχία KwaZulu-Natal το 2012, ενώ η πρώτη επίσημα καταγεγραμμένη περίπτωση ακολούθησε το 2017.
Σήμερα έχει βρεθεί στις οκτώ από τις εννέα επαρχίες της χώρας και οι επιστήμονες θεωρούν πιθανό να υπάρχει ήδη και στην ένατη, χωρίς ακόμη να έχει εντοπιστεί.
Μελέτη του 2022 από ερευνητές των πανεπιστημίων Stellenbosch και Pretoria υπολόγισε ότι η δυνητική οικονομική επίπτωση της εξάπλωσης του εντόμου στη Νότια Αφρική θα μπορούσε να φτάσει τα 275 δισ. ραντ – περίπου 18,5 δισ. δολάρια με την τότε ισοτιμία – σε διάστημα δέκα ετών.
Οι ερευνητές εκτίμησαν ότι τουλάχιστον 65 εκατομμύρια από τα περίπου 225 εκατομμύρια αστικά δέντρα της χώρας θα μπορούσαν να χρειαστεί να απομακρυνθούν.
Και η απώλεια των δέντρων δεν μεταφράζεται μόνο σε κόστος κοπής και απομάκρυνσης. Λιγότερα δέντρα στις πόλεις σημαίνουν υψηλότερες θερμοκρασίες, λιγότερη σκιά και απώλεια σημαντικών οικοτόπων για πουλιά, έντομα και άλλα είδη.
Γιατί είναι τόσο δύσκολο να σταματήσει
Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει αποτελεσματική θεραπεία που να μπορεί να εφαρμοστεί σε μεγάλη κλίμακα.
Η βασική αντιμετώπιση στις περιοχές όπου το έντομο έχει εγκατασταθεί είναι συχνά η κοπή και ασφαλής καταστροφή των προσβεβλημένων δέντρων, ώστε να περιοριστεί η μετακίνησή του σε νέους ξενιστές.
Η Γερμανία και η Ολλανδία κατάφεραν να αντιμετωπίσουν περιορισμένες εμφανίσεις του εντόμου με γρήγορες παρεμβάσεις σε θερμοκήπια και βοτανικούς κήπους.
Όταν όμως εγκατασταθεί σε ανοιχτό περιβάλλον, η εξάλειψή του γίνεται εξαιρετικά δύσκολη.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Περθ στην Αυστραλία, όπου μετά τον εντοπισμό του το 2021 ακολούθησε πολυετής και δαπανηρή προσπάθεια εκρίζωσης με συστηματική αφαίρεση και τεμαχισμό προσβεβλημένων δέντρων. Παρά τις προσπάθειες, το έντομο συνέχισε να εξαπλώνεται.
Το έντομο είναι ήδη εγκατεστημένο και σε Ουρουγουάη και Καλιφόρνια.
Οι επιστήμονες αναζητούν βιολογικά «όπλα»
Οι ερευνητές εξετάζουν πλέον διαφορετικές μορφές βιολογικής καταπολέμησης.
Μεταξύ των πιθανών λύσεων που δοκιμάζονται βρίσκονται παρασιτικές σφήκες, ακάρεα και μικροσκοπικοί νηματώδεις σκώληκες. Ορισμένες από αυτές τις προσεγγίσεις έχουν παρουσιάσει ενθαρρυντικά αποτελέσματα στο εργαστήριο.
Ωστόσο, η εφαρμογή τους στη φύση απαιτεί εξαιρετική προσοχή. Η εισαγωγή ενός νέου οργανισμού σε ένα οικοσύστημα για την αντιμετώπιση ενός άλλου μπορεί να προκαλέσει απρόβλεπτες συνέπειες.
Η εξάπλωση πλησιάζει τη Μεσόγειο
Το πρόβλημα πλέον δεν περιορίζεται στη Νότια Αφρική.
Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο στο Journal of Pest Science, το έντομο έχει εγκατασταθεί τα τελευταία χρόνια μεταξύ άλλων σε Ισπανία, Ισραήλ και Τουρκία.
Οι επιστήμονες επισημαίνουν την ανησυχητική “ικανότητά” του να προσαρμόζεται τόσο σε υποτροπικές όσο και σε εύκρατες περιοχές.
Ιδιαίτερη σημασία για την Ευρώπη έχει η εκτίμηση ότι το σκαθάρι θα μπορούσε να επεκταθεί περαιτέρω στη λεκάνη της Μεσογείου, ενώ η άνοδος της θερμοκρασίας εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής ενδέχεται να δημιουργήσει νέες περιοχές με κατάλληλες συνθήκες για την εγκατάστασή του.
Δεν σημαίνει ότι κάθε μεσογειακή χώρα βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με προσβολή. Δείχνει όμως γιατί οι επιστήμονες θεωρούν κρίσιμη την έγκαιρη επιτήρηση και, κυρίως, τον περιορισμό της μεταφοράς προσβεβλημένου ξύλου.
Ο «τέλειος εισβολέας»
Ο Francois Roets περιγράφει το μικροσκοπικό έντομο ως «τον τέλειο εισβολέα».
Όπως εξήγησε στο CNN, στο παρελθόν ζητούσε από τους φοιτητές του να φανταστούν ένα εισβολικό είδος που θα συγκέντρωνε όλα τα χαρακτηριστικά που το κάνουν εξαιρετικά δύσκολο να αντιμετωπιστεί. Το συγκεκριμένο σκαθάρι, λέει, μοιάζει να τα συγκεντρώνει σχεδόν όλα: Είναι μικροσκοπικό, ταξιδεύει κρυμμένο στο ξύλο, μπορεί να προσβάλει εκατοντάδες φυτικά είδη, αναπαράγεται με εντυπωσιακή αποτελεσματικότητα και προσαρμόζεται σε διαφορετικές κλιματικές ζώνες.
Ένας οργανισμός μικρότερος από έναν κόκκο ρυζιού αποδεικνύει έτσι πόσο εύκολα ένα εισβολικό είδος μπορεί, στην εποχή του παγκόσμιου εμπορίου και της κλιματικής αλλαγής, να μετατραπεί από ένα σχεδόν αόρατο έντομο σε οικολογική και οικονομική απειλή δισεκατομμυρίων.
Πηγή: CNN, Journal of Pest Science, Forests
Προσοχή! Επιτρέπεται η αναδημοσίευση των πληροφοριών του παραπάνω άρθρου ή μέρους αυτών μόνο αν αναφέρεται ως πηγή το https://paidis.com/ και υπάρχει ενεργός σύνδεσμος.
▌ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΣΗΜΕΡΑ
