Ο πλανήτης χάνει το γόνιμο έδαφός του – Σε κακή κατάσταση πάνω από το 50%

Τα στοιχεία δείχνουν πόσο κρίσιμος είναι ο ρόλος του εδάφους για τη ζωή στον πλανήτη:

1. στηρίζει το 95% της παραγωγής τροφίμων,

2. φιλοξενεί το 59% της παγκόσμιας βιοποικιλότητας και αποτελεί τη

3. δεύτερη μεγαλύτερη δεξαμενή άνθρακα μετά τους ωκεανούς.

Ωστόσο, σύμφωνα με την έκθεση, η υποβάθμιση των εδαφών συνεχίζει να επιταχύνεται με ανησυχητικό ρυθμό.

Το 52,5% σε κακή ή πολύ κακή κατάσταση

Στο 52,5% των περιοχών και υποπεριοχών που εξετάστηκαν, η διαχείριση του εδάφους χαρακτηρίζεται κακή ή πολύ κακή. Στο ένα τρίτο κρίνεται μέτρια, ενώ μόλις στο 14% χαρακτηρίζεται καλή ή πολύ καλή.

Πρόκειται για τη δεύτερη μεγάλη έκθεση του FAO σχετικά με την κατάσταση των εδαφών σε ολόκληρο τον κόσμο, μετά την πρώτη παγκόσμια αξιολόγηση του 2015. Εκείνη η μελέτη είχε ήδη διαπιστώσει ότι τα περισσότερα εδάφη του πλανήτη βρίσκονταν σε μέτρια, κακή ή πολύ κακή κατάσταση.

Στο διάστημα που μεσολάβησε, ο παγκόσμιος πληθυσμός αυξήθηκε κατά 800 εκατομμύρια ανθρώπους, ενώ επιπλέον 80 εκατομμύρια εκτάρια γης –έκταση σχεδόν ίση με εκείνη της Γαλλίας και της Γερμανίας μαζί– χρησιμοποιήθηκαν για βασικές καλλιέργειες.

Η διάβρωση είναι η μεγαλύτερη απειλή

Η σημαντικότερη απειλή για τα εδάφη είναι, με μεγάλη διαφορά, η διάβρωση. Το γόνιμο χώμα παρασύρεται από το νερό ή τον άνεμο, πρόβλημα που επιδεινώνεται από μη βιώσιμες γεωργικές πρακτικές.

Άλλες σοβαρές απειλές είναι:

• η απώλεια οργανικής ύλης,
• η κακή διαχείριση των θρεπτικών συστατικών,
• η μείωση της βιοποικιλότητας του εδάφους,
• η συσσώρευση αλάτων,
• η ρύπανση και
• η επέκταση των πόλεων.

Η κλιματική αλλαγή αναμένεται να επιδεινώσει πολλά από αυτά τα προβλήματα. Παράλληλα, δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος, καθώς η ίδια η υποβάθμιση του εδάφους μπορεί να συμβάλει στην κλιματική αλλαγή.

Από την άλλη πλευρά, η αποκατάσταση της υγείας των εδαφών μπορεί να αυξήσει την ανθεκτικότητα απέναντι στις κλιματικές πιέσεις και να συμβάλει στην αντιμετώπιση της υπερθέρμανσης του πλανήτη.

Γνωρίζουμε τις λύσεις, αλλά δεν τις εφαρμόζουμε

Ένα από τα πλέον ανησυχητικά συμπεράσματα της έκθεσης είναι ότι οι περισσότερες τεχνικές για την προστασία και την αποκατάσταση των εδαφών είναι ήδη γνωστές εδώ και χρόνια. Παρόλα αυτά, δεν εφαρμόζονται στην απαιτούμενη κλίμακα.

Σύμφωνα με τα στοιχεία, η διαχείριση των εδαφών βελτιώθηκε μόλις στο 10% των περιοχών που αξιολογήθηκαν, ενώ επιδεινώθηκε στο 58%! 

Μία από τις σημαντικότερες πρακτικές για τον περιορισμό της υποβάθμισης είναι η μείωση ή ακόμη και η εγκατάλειψη του οργώματος όπου αυτό είναι εφικτό.

Το όργωμα, αν και αποτελεί πανάρχαια γεωργική πρακτική, διαταράσσει τη ζωή μέσα στο έδαφος και, καθώς το αναμοχλεύει, μπορεί να το καταστήσει περισσότερο ευάλωτο στη διάβρωση.

Καλλιέργειες κάλυψης και αγροδασοπονία

Στις αποτελεσματικές λύσεις περιλαμβάνονται επίσης οι καλλιέργειες κάλυψης, όπως τα ψυχανθή και τα κραμβοειδή.

Τα φυτά αυτά καλλιεργούνται σε χωράφια που διαφορετικά θα έμεναν γυμνά ή ακαλλιέργητα, βοηθώντας να συγκρατηθεί το χώμα και να εμπλουτιστεί με θρεπτικά συστατικά.

Σημαντικό ρόλο μπορεί επίσης να διαδραματίσει η αγροδασοπονία, δηλαδή η ενσωμάτωση δέντρων στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις και στις καλλιεργητικές πρακτικές.

Κρίσιμη θεωρείται και η καλύτερη χρήση φυσικών και τεχνητών λιπασμάτων, καθώς η λανθασμένη ή υπερβολική χρήση τους μπορεί να αποτελέσει πηγή ρύπανσης.

Το μεγάλο εμπόδιο για τους αγρότες

Σύμφωνα με τον FAO, το πρόβλημα δεν είναι ότι δεν γνωρίζουμε τί πρέπει να γίνει.

Τα βασικά εμπόδια είναι η περιορισμένη πρόσβαση των αγροτών στους απαραίτητους πόρους και το υψηλό αρχικό κόστος που απαιτείται για την εφαρμογή καλύτερων πρακτικών διαχείρισης του εδάφους.

Ο Οργανισμός ζητά περισσότερα οικονομικά κίνητρα για τους παραγωγούς, καλύτερα δεδομένα προσαρμοσμένα στις τοπικές συνθήκες και αξιοποίηση της παραδοσιακής και αυτόχθονης γνώσης.

Η έκθεση δημοσιοποιήθηκε ενώ διπλωμάτες και ειδικοί από όλο τον κόσμο βρίσκονται στην Ουλάν Μπατόρ της Μογγολίας για τη σύνοδο COP17 για την καταπολέμηση της ερημοποίησης, με στόχο την επίτευξη παγκόσμιας συμφωνίας για την αντιμετώπιση της ξηρασίας.

Η προηγούμενη σύνοδος, COP16 στο Ριάντ, δεν κατάφερε να καταλήξει σε αντίστοιχη συμφωνία.