Εκεί όπου το νερό δεν τελείωνε ποτέ, οι λίμνες στεγνώνουν – Τι συμβαίνει στο μεγαλύτερο μαγκρόβιο δάσος του κόσμου

Η ισορροπία, όμως, διαταράσσεται.

Τα αναχώματα που έχουν κατασκευαστεί για να συγκρατούν τα παλιρροϊκά νερά καταστρέφονται ταχύτερα από όσο μπορούν να επισκευαστούν. Σε αρκετές περιπτώσεις οι κάτοικοι καταφεύγουν σε πρόχειρες ενισχύσεις με λάσπη και μπαμπού πριν από την περίοδο των μουσώνων.

Την ίδια στιγμή, το αλμυρό νερό εισχωρεί όλο και περισσότερο στην ξηρά. Εκτάσεις όπου παλαιότερα καλλιεργούνταν ρύζι και μπορούσαν να δώσουν δύο σοδειές τον χρόνο δυσκολεύονται πλέον να δώσουν ακόμη και μία.

Οι συνέπειες είναι εξίσου σοβαρές για την ιχθυοκαλλιέργεια. Λίμνες γλυκού νερού, από τις οποίες ζούσαν οικογένειες, γίνονται σταδιακά υφάλμυρες. Τα ψάρια που μπορούν να επιβιώσουν στις νέες συνθήκες είναι μικρότερα και έχουν χαμηλότερη εμπορική αξία, περιορίζοντας ακόμη περισσότερο το εισόδημα των κατοίκων.

Η καταστροφή που δεν συμβαίνει σε μία ημέρα

Η περίπτωση των Σουντάρμπανς δείχνει μια διαφορετική πλευρά της κλιματικής ευαλωτότητας. Δεν χρειάζεται να υπάρξει ένα ξαφνικό καταστροφικό γεγονός για να αλλάξει ριζικά ένας τόπος.

Η αλατότητα συσσωρεύεται χρόνο με τον χρόνο μέχρι μια λίμνη να πάψει να είναι αξιοποιήσιμη. Τα αναχώματα εξασθενούν σταδιακά, καθώς η διάβρωση προχωρά γρηγορότερα από τις επισκευές. Και όταν η ζημιά γίνει πλέον εμφανής, μπορεί να έχει αποκτήσει μόνιμα χαρακτηριστικά.

Για τους κατοίκους αυτό μεταφράζεται σε πολύ συγκεκριμένες αποφάσεις. Οικογένειες εγκαταλείπουν δραστηριότητες που τις συντηρούσαν για χρόνια, αναζητούν μισθωτή εργασία ή στέλνουν τα παιδιά τους στις πόλεις. Άλλοι δημιουργούν ομάδες αυτοβοήθειας, συγκεντρώνοντας τις μικρές οικονομίες των μελών τους για να αντιμετωπίσουν την απώλεια εισοδήματος.

Η οικογένεια της αποξηραμένης λίμνης που συνάντησαν οι δύο ερευνητές είχε ήδη ακολουθήσει αυτόν τον δρόμο.

Χρηματοδότηση μετά τον κυκλώνα, αλλά όχι για την αργή υποβάθμιση

Ένα από τα προβλήματα που αναδεικνύει η ανάλυση αφορά τον τρόπο με τον οποίο κατευθύνεται η χρηματοδότηση για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή.

Ένας κυκλώνας ή μια μεγάλη πλημμύρα αποτελούν σαφώς προσδιορισμένες καταστροφές και μπορούν να κινητοποιήσουν κυβερνήσεις και δωρητές. Πολύ δυσκολότερα χρηματοδοτείται μια διαδικασία που εξελίσσεται επί χρόνια και δεν διαθέτει μία συγκεκριμένη ημερομηνία έναρξης ή ένα εντυπωσιακό «πριν και μετά».

Έτσι, μπορεί να φτάσει επείγουσα βοήθεια μετά το πέρασμα ενός κυκλώνα, αλλά πολύ λιγότερη στήριξη για τη σταδιακή αύξηση της αλατότητας που τελικά αναγκάζει μια οικογένεια να εγκαταλείψει τη γεωργία ή την αλιεία.

Τόσο το Μπανγκλαντές όσο και η Ινδία λαμβάνουν χρηματοδότηση για δράσεις προσαρμογής. Ωστόσο, σύμφωνα με τους συγγραφείς, μικρό μέρος της φτάνει απευθείας στα νοικοκυριά. Τα κονδύλια κατευθύνονται κυρίως σε έργα όπως η κατασκευή και επισκευή αναχωμάτων και η φύτευση μαγκρόβιων δέντρων – σημαντικές παρεμβάσεις, οι οποίες όμως δεν λύνουν το άμεσο οικονομικό πρόβλημα μιας οικογένειας που χάνει σταδιακά την πηγή του εισοδήματός της.

Τα Σουντάρμπανς μπορεί να είναι μόνο η αρχή

Όσα συμβαίνουν στην περιοχή δεν αποτελούν αποκλειστικά πρόβλημα της Ινδίας και του Μπανγκλαντές.

Παρόμοιες πιέσεις εμφανίζονται σε άλλα μεγάλα ποτάμια δέλτα του πλανήτη, όπως του Μεκόνγκ στη Νοτιοανατολική Ασία, του Νείλου στην Αίγυπτο και του Νίγηρα στη νότια Νιγηρία, όπου επίσης παρατηρούνται προβλήματα με τα αναχώματα και τη διείσδυση αλμυρού νερού προς την ενδοχώρα.

Τα Σουντάρμπανς, σύμφωνα με την ανάλυση, φαίνεται απλώς να έχουν φτάσει νωρίτερα σε αυτό το κρίσιμο σημείο.

Γι’ αυτό η εικόνα μιας λίμνης που στέρεψε στο μεγαλύτερο μαγκρόβιο δάσος του πλανήτη έχει σημασία πολύ πέρα από τη συγκεκριμένη περιοχή. Δείχνει τί μπορεί να συμβεί όταν η σταδιακή υποβάθμιση ενός οικοσυστήματος προχωρά γρηγορότερα από την ικανότητα των κοινωνιών και των υποδομών να προσαρμοστούν.

Και αυτή δεν είναι πλέον μια προειδοποίηση για κάποιο μακρινό μέλλον. Για τις οικογένειες που έχουν ήδη χάσει το χωράφι, τη λίμνη ή το εισόδημά τους, η αλλαγή έχει ήδη συμβεί.