Γιατί οι Ευρωπαίοι ηγέτες δυσκολεύονται να μιλήσουν με μία φωνή

Ωστόσο, από τη στιγμή που ξεκίνησαν οι επιθέσεις, η Ευρώπη εμφανίστηκε κατακερματισμένη και χωρίς ουσιαστική επιρροή στις εξελίξεις.

Ανησυχία για πολίτες, οικονομία και ενεργειακές τιμές

Ένας από τους βασικούς λόγους που οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις διστάζουν να λάβουν σαφή θέση είναι οι άμεσες πρακτικές ανησυχίες. Πολλές χώρες έχουν χιλιάδες πολίτες στην περιοχή, γεγονός που δημιουργεί την ανάγκη πιθανών μαζικών επιχειρήσεων εκκένωσης.

Παράλληλα, η σύγκρουση δημιουργεί σοβαρές οικονομικές ανησυχίες. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις φοβούνται τις επιπτώσεις στις τιμές της ενέργειας και των τροφίμων. Ήδη οι τιμές φυσικού αερίου στην Ευρώπη έχουν αυξηθεί σημαντικά, φτάνοντας σε επίπεδα που είχαν να εμφανιστούν από την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία το 2022.

Η στάση των μεγάλων ευρωπαϊκών δυνάμεων

Οι τρεις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές δυνάμεις —Γαλλία, Γερμανία και Ηνωμένο Βασίλειο— κατάφεραν να εκδώσουν κοινή ανακοίνωση, προειδοποιώντας το Ιράν ότι είναι έτοιμες να λάβουν «αμυντικά μέτρα» εάν συνεχιστούν οι επιθέσεις με πυραύλους και drones.

Ωστόσο, η πρακτική στάση τους διαφέρει:

• Το Ηνωμένο Βασίλειο επέτρεψε στις Ηνωμένες Πολιτείες να χρησιμοποιήσουν δύο βρετανικές βάσεις για επιθέσεις σε ιρανικούς στόχους.

• Η Γαλλία ενισχύει τη στρατιωτική της παρουσία στη Μέση Ανατολή, ιδιαίτερα μετά από ιρανικό πλήγμα σε γαλλική βάση στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

• Η Γερμανία ξεκαθάρισε ότι οι στρατιώτες της είναι έτοιμοι μόνο για αμυντικές ενέργειες σε περίπτωση επίθεσης, χωρίς σχέδια για επιθετική συμμετοχή.

Παράλληλα, καμία από αυτές τις χώρες δεν αμφισβήτησε ανοιχτά τη νομιμότητα των αμερικανοϊσραηλινών επιθέσεων βάσει του διεθνούς δικαίου.

Η σκιά των σχέσεων με τον Τραμπ

Σύμφωνα με την ανάλυση του BBC, ένας σημαντικός λόγος της επιφυλακτικής στάσης πολλών ευρωπαϊκών κυβερνήσεων είναι η επιθυμία να μην έρθουν σε σύγκρουση με τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ.

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες φοβούνται ότι μια έντονη αντιπαράθεση με την Ουάσιγκτον θα μπορούσε να αποσπάσει την προσοχή των ΗΠΑ από έναν πόλεμο που αφορά άμεσα την Ευρώπη: την Ουκρανία.

Διαφωνίες ακόμη και μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Η έλλειψη ενιαίας γραμμής φάνηκε και μέσα στην ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ο Ισπανός πρωθυπουργός, Πέδρο Σάντσεθ, δήλωσε ότι μπορεί κανείς να αντιτίθεται στο ιρανικό καθεστώς αλλά ταυτόχρονα να θεωρεί τη στρατιωτική επέμβαση «αδικαιολόγητη και επικίνδυνη» εφόσον βρίσκεται εκτός του πλαισίου του διεθνούς δικαίου.

Την ίδια στιγμή, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, μίλησε για την ανάγκη μιας «αξιόπιστης πολιτικής μετάβασης στο Ιράν», αφήνοντας να εννοηθεί ακόμη και αλλαγή καθεστώτος — μια δήλωση που δεν αντικατόπτριζε την κοινή θέση των κρατών-μελών.

Η συζήτηση για την ευρωπαϊκή άμυνα και τα πυρηνικά

Η γεωπολιτική αστάθεια του 2026 έχει εντείνει και τη συζήτηση για την ευρωπαϊκή ασφάλεια.

Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν ανακοίνωσε αλλαγές στο γαλλικό πυρηνικό δόγμα και αύξηση των πυρηνικών κεφαλών, επισημαίνοντας ότι τόσο οι ανταγωνιστές όσο και οι σύμμαχοι της Ευρώπης έχουν αλλάξει στρατηγική.

Χώρες όπως η Σουηδία, η Γερμανία και η Πολωνία έχουν ήδη ζητήσει ευρύτερη πυρηνική προστασία από τη Γαλλία, πέρα από αυτή που προσφέρει το ΝΑΤΟ μέσω των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ηνωμένου Βασιλείου.

Ταυτόχρονα, η Ευρώπη αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα συντονισμού στον εξοπλισμό της. Ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες χρησιμοποιούν περίπου 30 διαφορετικά οπλικά συστήματα, στην Ευρώπη ο αριθμός φτάνει τα 178, γεγονός που χαρακτηρίζεται συχνά αναποτελεσματικό και δαπανηρό.

Η ιστορία επηρεάζει τις πολιτικές επιλογές

Οι διαφορετικές ιστορικές εμπειρίες των χωρών της Ευρώπης εξηγούν σε μεγάλο βαθμό τις αποκλίνουσες θέσεις τους.

Η Γερμανία παραμένει ιδιαίτερα προσεκτική σε στρατιωτικές εμπλοκές λόγω του ιστορικού της στον 20ό αιώνα, αν και τα τελευταία χρόνια αυξάνει σημαντικά τις αμυντικές της δαπάνες και τη στρατιωτική της συμβολή.

Η Ιταλία, από την άλλη πλευρά, αντιμετωπίζει έντονη εσωτερική επιφυλακτικότητα απέναντι σε στρατιωτικές εμπλοκέςστο εξωτερικό. Παρά τη φιλοδυτική στάση της πρωθυπουργού Τζόρτζια Μελόνι, μεγάλο μέρος της ιταλικής κοινωνίας αντιτίθεται τόσο στην αύξηση των αμυντικών δαπανών όσο και στη στρατιωτική στήριξη προς την Ουκρανία.

Μικρότερες συμμαχίες αντί για ενιαία ευρωπαϊκή γραμμή

Καθώς η Ευρώπη δυσκολεύεται να λειτουργήσει ως ενιαία δύναμη, εμφανίζονται όλο και περισσότερες ad-hoc συμμαχίες μεταξύ ομάδων χωρών.

Παραδείγματα αποτελούν η συνεργασία Ηνωμένου Βασιλείου και Νορβηγίας για την παρακολούθηση ρωσικών υποβρυχίων στον Βόρειο Ατλαντικό ή η λεγόμενη «Συμμαχία των Προθύμων» για την υποστήριξη της Ουκρανίας.

Οι συμμαχίες αυτές συχνά περιλαμβάνουν και χώρες εκτός Ευρώπης, όπως ο Καναδάς, η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα, αντανακλώντας τη νέα πραγματικότητα μιας διεθνούς πολιτικής όπου η ισχύς παίζει ολοένα και μεγαλύτερο ρόλο.

Μια Ευρώπη που αναζητά τον ρόλο της

Η κρίση με το Ιράν δείχνει ότι, παρά τις φιλοδοξίες για μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία, η Ευρώπη εξακολουθεί να δυσκολεύεται να λειτουργήσει ως ενιαία γεωπολιτική δύναμη.

Όπως υπογραμμίζει το BBC, η πρόκληση για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δεν είναι μόνο να συνεργάζονται, αλλά και να κατανοούν τις διαφορετικές πολιτικές, ιστορικές και κοινωνικές πιέσεις που επηρεάζουν κάθε κράτος.

Σε έναν κόσμο όπου οι διεθνείς ισορροπίες αλλάζουν γρήγορα, το ερώτημα παραμένει ανοιχτό: μπορεί τελικά η Ευρώπη να μιλήσει με μία φωνή στις μεγάλες παγκόσμιες κρίσεις;

Προσοχή! Επιτρέπεται η αναδημοσίευση των πληροφοριών του παραπάνω άρθρου ή μέρους αυτών μόνο αν αναφέρεται ως πηγή το https://paidis.com/ και υπάρχει ενεργός σύνδεσμος.