Κοινωνικοί λειτουργοί σε μια κοινωνία που δεν λειτουργεί…

Κάθε χρόνο, την τρίτη Τρίτη του Μάρτη, η παγκόσμια κοινότητα τιμά την Παγκόσμια Ημέρα Κοινωνικής Εργασίας. Φέτος, το μήνυμα αντηχεί τη φιλοσοφία του «Harambee» μια λέξη από τα Σουαχίλι που σημαίνει «όλοι μαζί για έναν σκοπό».

Στη Θεσσαλία, η τελευταία πενταετία —με την πανδημία, τις πλημμύρες, τους σεισμούς και την τραγωδία των Τεμπών— έχει αφήσει ανεξίτηλα συλλογικά τραύματα. Όταν η φύση ξεσπά, οι πληγές δεν είναι μόνο υλικές, αλλά βαθιά ψυχικές και κοινωνικές.

Ο κοινωνικός λειτουργός βρίσκεται στην πρώτη γραμμή προσφέροντας “πρώτες βοήθειες ψυχικής υγείας” και στηρίζοντας τους πιο ευάλωτους μέσα στο χάος. Εντοπίζει τους ηλικιωμένους που έμειναν μόνοι, τα παιδιά που έχασαν την ασφάλεια του σπιτιού τους, τους ανθρώπους με αναπηρία που δεν έχουν δυνατότητα αυτοεξυπηρέτησης, αυτοφροντίδας και αυτοπροστασίας. Η παρέμβασή του δεν σταματά στην κρίση, αλλά συνεχίζεται μέχρι την πλήρη ανασυγκρότηση της κοινότητας.

Επιπλέον, ζούμε σε μια κοινωνία που μοιάζει με σπασμένο καθρέφτη. Η πόλωση, ο ατομικισμός και η απομόνωση έχουν διαρρήξει τις σχέσεις που κάποτε κρατούσαν τις γειτονιές και τις οικογένειες ενωμένες. Η Κοινωνική Εργασία αναλαμβάνει τον ρόλο του «αρχιτέκτονα των σχέσεων». Μέσα από την κοινοτική οργάνωση, οι κοινωνικοί λειτουργοί δημιουργούν γέφυρες ανάμεσα σε διαφορετικές ομάδες, δημιουργώντας δίκτυα αλληλεγγύης που αντικαθιστούν την κρατική ανεπάρκεια ή την κοινωνική αδιαφορία και προγράμματα κοινωνικής ένταξης ενάντια στην περιθωριοποίηση.

Στην πράξη φέρνουμε κοντά τον άνεργο, τον μετανάστη, τον ψυχικά άρρωστο, τον συνταξιούχο με πηγές της κοινότητας που χρειάζεται σε υλικό αλλά και ψυχοσυναισθηματικό επίπεδο.
Ο κοινωνικός λειτουργός γίνεται η φωνή εκείνων που δεν ακούγονται. Η κοινωνική αδικία είναι το «αθόρυβο έγκλημα» των καιρών μας. Η φτώχεια, ο ρατσισμός και οι διακρίσεις δεν είναι τυχαία γεγονότα, αλλά δομικά προβλήματα. Διεκδικεί αλλαγές στην πολιτική, προασπίζεται τη δημοκρατία στην πρόσβαση στην υγεία και την παιδεία και παλεύει για την εξάλειψη των προκαταλήψεων.

Ωστόσο, ο κοινωνικός λειτουργός για να είναι αποτελεσματικός στη δουλειά του χρειάζεται να έχει σωστά δομημένες κοινωνικές υπηρεσίες που να καλύπτουν τις ανάγκες όλων των ευάλωτων κοινωνικών ομάδων και στις οποίες θα μπορεί να παραπέμπει διασφαλίζοντας στους ευάλωτους πολίτες όσα χρειάζονται για αξιοπρεπή διαβίωση ή για να στηριχτούν προσωρινά, να ανακτήσουν τις δυνάμεις τους και να επανέλθουν υλικά και ψυχοκοινωνικά.

Η υποστελέχωση των κοινωνικών υπηρεσιών στην Ελλάδα έχει λάβει διαστάσεις εθνικής κρίσης, καθ’ ομολογία όλων των εμπλεκόμενων φορέωνκαι υπουργείων. Συχνά στην καθημερινή πρακτική ο κοινωνικός λειτουργός καλείται να διαχειριστεί περιστατικά και καταστάσεις χωρίς δομές και μέσα, παλεύοντας ταυτόχρονα με την επαγγελματική εξουθένωση αλλά και με την απαξίωση του ρόλου του τόσο από τους ανωτέρω όσο και από τους πολίτες. Όταν οι υπηρεσίες υπολειτουργούν, το κόστος το πληρώνουν πρωτίστως οι πιο ευάλωτοι.

Το παιδί που μεγαλώνει στο νοσοκομείο ενώ δεν είναι άρρωστο, ο ανασφάλιστος ψυχικά ασθενής που δεν έχει οικογενειακό περιβάλλον για να τον περιθάλψει, η γυναίκα που χρειάζεται συνεχή και σταθερή συναισθηματική ενίσχυση για να νιώσει δυνατή και να φύγει από το κακοποιητικό περιβάλλον, ο ηλικιωμένος που έχει ανάγκη κατ’ οίκον φροντίδας αλλά το πρόγραμμα Βοήθεια στο σπίτι ή δεν έχει κοινωνικό λειτουργό ή δεν έχει οικιακό βοηθό ή δεν έχει νοσηλευτή.

Και κάπως έτσι πορευόμαστε τις τελευταίες δεκαετίες. Ένας κοινωνικός λειτουργός σε σχολείο, μια φορά την εβδομάδα για 150 ή 200 ή 250 παιδιά και οικογένειες. Η έλλειψη προσωπικού στα ιδρύματα για άτομα με αναπηρία δεν είναι απλώς ένα στατιστικό πρόβλημα, είναι μια ευθεία προσβολή στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια τόσο των περιθαλπομένων όσο και των εργαζομένων.

Ο Σύνδεσμος Κοινωνικών Λειτουργών Ελλάδος συλλογικά αλλά και οι κοινωνικοί λειτουργοί της πρώτης γραμμής μεμονωμένα, έρχονται αντιμέτωποι με τις παθογένειες του συστήματος πρόνοιας, της παιδικής προστασίας, της ψυχικής υγείας του πληθυσμού, των εξαρτήσεων, της ειδικής αγωγής, της υγείας, της αποκατάστασης των ηλικιωμένων, της ένταξης προσφύγων και μεταναστών και καλούνται να τις αναδείξουν. Η εκάστοτε πολιτεία κωφεύει μέσω τω εκπροσώπων της, πότε ρίχνοντας τα βάρη στις προηγούμενες κυβερνήσεις, διοικήσεις ή τοπικούς άρχοντες, στους ελλείπεις πόρους, κ.λπ.

Οι κοινωνικοί λειτουργοί γίνονται γραφικοί μιλώντας για «υποστελεχωμένες κοινωνικές υπηρεσίες», «για πεπαλαιωμένους οργανισμούς δημοσίων υπηρεσιών» «για υπηρεσίες που βρίσκονται δεκαετίες πίσω από τα σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα», «για παντελή απουσία φροντίδας κάποιον περιπτώσεων».

Η αξία του να μοχθούμε όλοι μαζί για το κοινό καλό είναι σήμερα πιο επιτακτική από ποτέ. Την Τρίτη 17 Μαρτίου 2026, οι κοινωνικοί λειτουργοί φέρνουν αυτή την αξία ξανά στο προσκήνιο, απευθύνοντας μια πανανθρώπινη έκκληση για ενεργοποίηση. Καλούμε την Πολιτεία, τους θεσμούς, τις συλλογικότητες, την επιστημονική κοινότητα, αλλά και κάθε πολίτη ξεχωριστά, να αναλάβουν το μερίδιο της κοινωνικής τους ευθύνης.
Το ερώτημα παραμένει: “Τελικά, τι είδους κοινωνία θέλουμε να έχουμε;”. Η απάντηση δεν βρίσκεται στα λόγια, αλλά στη δράση και τη συλλογικότητα. Βρίσκεται στο “Harambee”.

 

Προσοχή! Επιτρέπεται η αναδημοσίευση των πληροφοριών του παραπάνω άρθρου ή μέρους αυτών μόνο αν αναφέρεται ως πηγή το https://paidis.com/ και υπάρχει ενεργός σύνδεσμος.