Πώς ο πόλεμος του 1821 έγινε Επανάσταση;

Επανάσταση, σύμφωνα με το λεξικό της κοινωνιολογίας, είναι είτε η απότομη μεταβολή της πολιτικής ηγεσίας ή του πολιτικού ή κοινωνικού καθεστώτος που συνήθως συνδέεται με την εξέγερση σημαντικής μερίδας του πληθυσμού (γαλλική επανάσταση), είτε η σημαντική μεταβολή των συνθηκών που συνιστά τομή στο παρελθόν και αφετηρία μιας νέας εποχής (ψηφιακή επανάσταση).

Οι Έλληνες, στην πρώτη εκδοχή του ορισμού, έκαμαν πολιτικές επιλογές που έφεραν τέτοιες και τόσες ανατροπές, ώστε να επιτρέψουν να ονομάζουμε τον πολύ σημαντικό πόλεμο του 1821 Επανάσταση και όχι μόνον Πόλεμο της Ελληνικής Εθνικής Ανεξαρτησίας. Κι΄ αυτό, γιατί στη ροή της Επανάστασής τους οι Έλληνες άλλαξαν πολλά και βασικά, αλλά κυρίως άλλαξαν εντελώς την πολιτική σύλληψη διοίκησης που από τις εμπειρίες τους είχαν. Και η Ελληνική Επανάσταση, ως κατεξοχήν πολιτικό κίνημα που ήταν, είχε φιλελεύθερο χαρακτήρα, διαφορετικά δεν θα ήταν επανάσταση αλλά μια τοπική εξέγερση.

Και, ενώ μέχρι τώρα είχαν μόνο την εμπειρία της απόλυτης μοναρχίας, είτε του σουλτάνου της οθωμανικής αυτοκρατορίας, είτε του τσάρου της παραδοσιακά λατρεμένης χριστιανικής Ρωσίας, οι Έλληνες υιοθέτησαν τη Δημοκρατία. Προτίμησαν την εθνική διάσταση της λαϊκής κυριαρχίας αντί της κυρίαρχης αρχής ενός Έλληνα. Αυτό αποτυπώνεται στα τρία Συντάγματα (Επίδαυρος, Ιανουάριος 1822 – Άστρος, Απρίλιος 1823 – Τροιζήνα, Μάιος 1827), τα οποία ψηφίστηκαν στις αντίστοιχες τρεις Εθνοσυνελεύσεις και εγκαθίδρυσαν τη λαϊκή κυριαρχία ως έδρα εξουσίας του έθνους σε νομικό και κάποιες φορές σε πρακτικό επίπεδο. Τα σπουδαία και πολύ πρωτοποριακά αυτά κείμενα της Ελληνικής Επανάστασης τα έγραψαν λόγιοι και πολιτικοί υψηλής στάθμης, συνήθως σπουδαγμένοι στη Δύση, όπως ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, Αναστάσιος Πολυζωίδης και Ευρωπαίοι φιλέλληνες. Υιοθετήθηκαν, όμως από τις Εθνοσυνελεύσεις στις οποίες μετείχαν οι εκπρόσωποι όλου του έθνους, οι λεγόμενοι «παραστάτες».

Οι παραστάτες των Εθνοσυνελεύσεων και τα μέλη του Βουλευτικού εκλέγονταν από τον ενήλικο ανδρικό πληθυσμό με εκλογές σε πλήρη έκταση ως προς το δικαίωμα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι, χωρίς οικονομικά ή τιμοκρατικά κριτήρια (1823, 1824, 1825, 1826). Με αυτόν τον θεσμό και τη λαϊκή κυριαρχία υιοθέτησαν τη Δημοκρατία με τη διαίρεση των εξουσιών (Βουλευτικόν, Εκτελεστικόν), Δικαιοσύνη που να μη συνδέεται ούτε με το Βουλευτικόν , ούτε με το Εκτελεστικόν, ώστε να είναι ανεξάρτητη.

Μια Δημοκρατία με Ισονομία, Ανεξιθρησκεία, Ελευθεροτυπία, με ελευθερία λόγου και τη δημιουργία εφημερίδων για έκφραση γνώμης. Επιπλέον, στην Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου αποφασίστηκε η δημιουργία υπουργείου Θρησκείας για τα θέματα του κλήρου του επαναστατημένου χώρου (Στερεά Ελλάδα, νησιά, Πελοπόννησος). Έτσι, η Εκκλησία υποτάχθηκε στο εθνικό κράτος, επειδή ο προϊστάμενος του Πατριαρχείου ήταν ο σουλτάνος και έμμεσα θα είχε λόγο στα εσωτερικά πράγματα του εθνικού κράτους των Ελλήνων. Αυτή η ανεπίσημη αποκοπή της Εκκλησίας της Ελλάδος από το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως ήταν στοιχείο της Επανάστασης. Οι κινήσεις επίσημης αποκοπής θα γίνουν αργότερα από την Αντιβασιλεία του Όθωνα.

Την οργάνωση αυτής της φιλελεύθερης και δημοκρατικής πολιτείας επιδίωξαν οι Έλληνες με την Επανάσταση του 1821. Αγωνίστηκαν για την έννοια της ελευθερίας ως κατοχύρωσης θεμελιωδών δικαιωμάτων αλλά και ενός κράτους δικαίου, μιας πολιτείας των ελεύθερων θεσμών που βασίζεται στη διάκριση των εξουσιών και τον σεβασμό του πολίτη. Για αυτό και σήμερα πρέπει να παύσει η ελευθερία να είναι αντικείμενο ρητορικής και ταυτισμένη με την ασυδοσία και την ανεξέλεγκτη οικονομική δραστηριότητα. Στην πολύπλοκη εποχή μας απαιτείται, εκτός από την ταύτιση της ελευθερίας με την εθνική ανεξαρτησία, να προστεθεί και η εσωτερική διάσταση της ελευθερίας ως ανοχής, ως σεβασμού των δικαιωμάτων και της ακεραιότητας του ατόμου , της ετερότητας και του πλουραλισμού.

Προσοχή! Επιτρέπεται η αναδημοσίευση των πληροφοριών του παραπάνω άρθρου ή μέρους αυτών μόνο αν αναφέρεται ως πηγή το https://paidis.com/ και υπάρχει ενεργός σύνδεσμος.