Ρωσικό αέριο: Η ΕΕ το κόβει μέσα στο 2027, αλλά ο λογαριασμός της απεξάρτησης εκτοξεύεται

Η υπόθεση πάνω στην οποία στηρίχθηκε η Ευρώπη

Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η ΕΕ περιόρισε δραστικά την εξάρτησή της από το ρωσικό αέριο μέσω αγωγών και στράφηκε μαζικά στο LNG (φυσικό αέριο σε υγρή μορφή → μεταφέρεται κυρίως με πλοία).

Ταυτόχρονα κατασκευάστηκαν ή επεκτάθηκαν τερματικοί σταθμοί LNG και η Ευρώπη άρχισε να αγοράζει πολύ μεγαλύτερες ποσότητες κυρίως από τις ΗΠΑ αλλά και από άλλους παραγωγούς.

Η στρατηγική είχε μία ισχυρή οικονομική βάση: μια πρωτοφανής αύξηση της παγκόσμιας παραγωγικής δυναμικότητας LNG αναμενόταν κατά το δεύτερο μισό της δεκαετίας, με νέα έργα στη Βόρεια Αμερική, το Κατάρ, την Αφρική και αλλού.

Περισσότερο LNG στην παγκόσμια αγορά θα σήμαινε μεγαλύτερη προσφορά, περισσότερες επιλογές για την Ευρώπη και, υπό φυσιολογικές συνθήκες, μικρότερη πίεση στις τιμές.

Ακριβώς τη στιγμή όμως που η ΕΕ πλησιάζει στην οριστική διακοπή των ρωσικών προμηθειών, ένα μέρος αυτής της αναμενόμενης προσφοράς τέθηκε υπό αμφισβήτηση.

Η Μέση Ανατολή ανατρέπει τους υπολογισμούς

Η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή και η ουσιαστική διακοπή της κανονικής διέλευσης από τα Στενά του Ορμούζ προκάλεσαν ισχυρό σοκ στην παγκόσμια αγορά φυσικού αερίου.

Από τα Στενά περνούσε σχεδόν το 20% της παγκόσμιας προσφοράς LNG, κυρίως από το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA), από τον Μάρτιο έως τον Ιούνιο οι φορτώσεις LNG από Κατάρ και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα μειώθηκαν κατά περίπου 35 δισ. κυβικά μέτρα σε σχέση με έναν χρόνο νωρίτερα.

Η αύξηση της παραγωγής από άλλες περιοχές, κυρίως τη Βόρεια Αμερική και την Αφρική, κάλυψε μεγάλο μέρος του κενού – όχι όμως ολόκληρο.

Το αποτέλεσμα ήταν άμεσο: οι τιμές φυσικού αερίου στην Ευρώπη και την Ασία εκτινάχθηκαν και τον Μάρτιο έφθασαν στα υψηλότερα μηνιαία επίπεδα από τις αρχές του 2023.

Το πρόβλημα δεν τελειώνει όταν ανοίξουν τα Στενά

Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο στοιχείο για την Ευρώπη.

Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τα φορτία LNG που χάθηκαν τους τελευταίους μήνες.

Ο IEA εκτιμά πλέον ότι, εάν συνυπολογιστούν οι άμεσες διαταραχές και οι ζημιές στις υποδομές φυσικού αερίου της περιοχής, η παγκόσμια προσφορά LNG την περίοδο 2026-2030 μπορεί σωρευτικά να είναι περίπου 140 δισ. κυβικά μέτρα μικρότερη από εκείνη που αναμενόταν πριν από την κρίση.

Πρόκειται για ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 15% της νέας προσφοράς LNG που αναμενόταν να προστεθεί παγκοσμίως αυτή την περίοδο. Και το πιο δύσκολο για την Ευρώπη είναι ο χρόνος. Ο IEA εκτιμά ότι οι μεγαλύτερες συνέπειες θα συγκεντρωθούν το 2026 και το 2027. Δηλαδή ακριβώς την περίοδο κατά την οποία η ΕΕ επιχειρεί να κλείσει οριστικά την πόρτα στο ρωσικό φυσικό αέριο.

Η Ευρώπη πρέπει τώρα να ανταγωνιστεί την Ασία

Υπάρχει και μία σημαντική διαφορά ανάμεσα στο φυσικό αέριο που έφθανε μέσω αγωγών και στο LNG. Το LNG είναι μια πολύ περισσότερο παγκόσμια εμπορεύσιμη αγορά. Ένα φορτίο που κατευθύνεται σήμερα προς την Ευρώπη μπορεί, εφόσον υπάρχουν οι κατάλληλες εμπορικές και τεχνικές προϋποθέσεις, να κατευθυνθεί σε αγοραστή στην Ασία εάν εκεί προσφέρεται καλύτερη τιμή. Και αυτό ακριβώς συνέβη μετά την κρίση.

Σύμφωνα με τον IEA, από τον Μάρτιο έως τον Ιούνιο το LNG στην ασιατική αγορά διαπραγματευόταν κατά μέσο όρο ακριβότερα από το ευρωπαϊκό φυσικό αέριο, ενθαρρύνοντας την εκτροπή ευέλικτων φορτίων από την Ευρώπη προς την Ασία. Αυτό σημαίνει ότι για να εξασφαλίσει τις ποσότητες που χρειάζεται, η Ευρώπη πρέπει σε ορισμένες περιόδους να προσφέρει υψηλότερες τιμές από τους Ασιάτες αγοραστές.

Και οι ευρωπαϊκές αποθήκες στο χαμηλότερο επίπεδο

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη μεγαλύτερο λόγω της κατάστασης των αποθηκών φυσικού αερίου.

Στις αρχές Αυγούστου οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης της ΕΕ βρίσκονταν λίγο κάτω από το 58% της χωρητικότητάς τους, περίπου 12 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερα από την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους.

Πρόκειται για το χαμηλότερο επίπεδο για την εποχή από τότε που υπάρχουν συγκρίσιμα στοιχεία, σύμφωνα με δεδομένα που επικαλείται το Reuters.

Ο Οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Συνεργασία των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας (ACER) έχει ήδη προειδοποιήσει ότι η πλήρωση των ευρωπαϊκών αποθηκών μέσα σε μια τόσο ανταγωνιστική διεθνή αγορά LNG θα είναι ακριβή.

Το παράδοξο με το ρωσικό LNG

Κάπου εδώ εμφανίζεται και η μεγαλύτερη αντίφαση.

Η Ευρώπη ετοιμάζεται να απαγορεύσει το ρωσικό LNG, αλλά λίγο πριν από την απαγόρευση εξακολουθεί να το χρειάζεται.

Η ACER αναφέρει ότι, παρά τη σταδιακή απεξάρτηση, το ρωσικό φυσικό αέριο εξακολουθούσε τον χειμώνα 2025-2026 να αντιπροσωπεύει περίπου το 14% των συνολικών εισαγωγών φυσικού αερίου της ΕΕ.

Και η κρίση στη Μέση Ανατολή έκανε τις ρωσικές ποσότητες ακόμη πιο σημαντικές, καθώς περιορίστηκε η διαθέσιμη προσφορά από τον Περσικό Κόλπο.

Πόσο ακριβότερα μπορεί να πληρώσει η Ευρώπη;

Δεν υπάρχει σήμερα μία επίσημη νέα εκτίμηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που να υπολογίζει σε συγκεκριμένα δισεκατομμύρια ευρώ το πρόσθετο κόστος της απεξάρτησης από το ρωσικό αέριο μετά την κρίση στη Μέση Ανατολή. Υπάρχουν όμως πλέον σαφείς ενδείξεις ότι οι συνθήκες υπό τις οποίες θα πραγματοποιηθεί η απεξάρτηση είναι ακριβότερες από εκείνες που είχαν αρχικά προβλεφθεί.

Η ACER προειδοποιεί για ακριβότερη πλήρωση των αποθηκών και μεγαλύτερη μεταβλητότητα των τιμών, ενώ ο IEA εκτιμά ότι η διεθνής αγορά LNG θα παραμείνει πιο «σφιχτή» από ό,τι αναμενόταν ιδιαίτερα το 2026 και το 2027.

Ήδη το ευρωπαϊκό φυσικό αέριο TTF ήταν κατά μέσο όρο 32% ακριβότερο το δεύτερο τρίμηνο του 2026 σε σχέση με το αντίστοιχο τρίμηνο του 2025.

Και στις αρχές Αυγούστου οι ευρωπαϊκές τιμές βρίσκονταν περίπου στα 53 ευρώ ανά μεγαβατώρα, ενώ πριν από την έναρξη της νέας κρίσης κινούνταν γύρω στα 31 ευρώ.

Το δύσκολο σενάριο για τον επόμενο χειμώνα

Οι πραγματικές συνέπειες θα εξαρτηθούν σε μεγάλο βαθμό από δύο παράγοντες: πόσο γρήγορα θα αποκατασταθούν οι προμήθειες LNG από τη Μέση Ανατολή και πόσο βαρύς θα είναι ο ευρωπαϊκός χειμώνας.

Σε ένα σχετικά ομαλό σενάριο, αναλυτές της Energy Aspects εκτιμούν ότι οι τιμές τον χειμώνα μπορεί να κινηθούν στην περιοχή των 60-80 ευρώ/MWh.

Σε ένα πολύ δυσμενέστερο σενάριο όμως, χωρίς LNG από το Κατάρ και με ψυχρότερο από το συνηθισμένο χειμώνα, η μέση τιμή θα μπορούσε να φθάσει περίπου στα 110 ευρώ/MWh από τον Νοέμβριο έως τον Μάρτιο, ενώ τα αποθέματα θα μπορούσαν να υποχωρήσουν σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα.

Όλα αυτά δείχνουν πόσο ευάλωτη έχει γίνει πλέον η ευρωπαϊκή αγορά.

Δεν σημαίνει ότι η Ευρώπη θα ξεμείνει από φυσικό αέριο

To πρόβλημα δεν είναι ότι από το 2027 «δεν θα υπάρχει φυσικό αέριο» στην Ευρώπη.

Το πρόβλημα είναι πόσο θα κοστίζει η εξασφάλισή του όταν η ΕΕ θα έχει αποκλείσει μία από τις σημαντικές πηγές προμήθειάς της και θα εξαρτάται περισσότερο από μια παγκόσμια αγορά LNG στην οποία ανταγωνίζεται με ολόκληρη την Ασία.

Ο λογαριασμός τελικά φτάνει στον καταναλωτή

Η ενεργειακή ασφάλεια δεν είναι ένα ζήτημα που αφορά μόνο κυβερνήσεις, ενεργειακές εταιρείες και χρηματιστήρια.

Η τιμή του φυσικού αερίου επηρεάζει την ηλεκτροπαραγωγή, τη βιομηχανία, τη θέρμανση και τελικά τον πληθωρισμό.

Γι’ αυτό και το κόστος μιας ακριβότερης ευρωπαϊκής ενεργειακής μετάβασης μπορεί να φτάσει, άμεσα ή έμμεσα, στους λογαριασμούς των νοικοκυριών και στο κόστος παραγωγής των επιχειρήσεων.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να θεωρεί ότι μπορεί να απεξαρτηθεί πλήρως από το ρωσικό φυσικό αέριο και μέχρι στιγμής δεν έχει υπαναχωρήσει από το χρονοδιάγραμμα.

Όμως η ενεργειακή πραγματικότητα του 2026 είναι διαφορετική από εκείνη πάνω στην οποία στηρίχθηκαν οι αρχικοί σχεδιασμοί.

Η Ευρώπη μπορεί να καταφέρει να αντικαταστήσει το ρωσικό αέριο. Το ερώτημα όμως πλέον δεν είναι μόνο από πού θα το αντικαταστήσει, αλλά πόσο ακριβότερα θα χρειαστεί να πληρώσει για την ενεργειακή της ασφάλεια.