Ο μύκητας του Τσερνόμπιλ που “τρέφεται” με ακτινοβολία: Η ανακάλυψη που έχει αφήσει άφωνους τους επιστήμονες

Ονομάζεται Cladosporium sphaerospermum και δεν είναι απλώς ανθεκτικός στην ακτινοβολία. Σύμφωνα με όσα έχουν παρατηρηθεί, ο μύκητας αυτός όχι μόνο επιβιώνει, αλλά φαίνεται και να αναπτύσσεται καλύτερα όταν εκτίθεται σε ιονίζουσα ακτινοβολία.

Και κάπου εκεί ξεκινά το πραγματικό μυστήριο.

Η θεωρία που ακούγεται σαν επιστημονική φαντασία

Ορισμένοι επιστήμονες πιστεύουν ότι η σκούρα χρωστική του ουσία, η μελανίνη, ίσως του επιτρέπει να αξιοποιεί την ιονίζουσα ακτινοβολία με τρόπο που θυμίζει τη φωτοσύνθεση των φυτών. Η θεωρία αυτή έχει πάρει μάλιστα και όνομα: ραδιοσύνθεση. Με απλά λόγια, η υπόθεση είναι ότι ο μύκητας μπορεί να “συλλέγει” ακτινοβολία και να τη μετατρέπει σε χρήσιμη ενέργεια, με τη μελανίνη να παίζει ρόλο παρόμοιο με αυτόν της χλωροφύλλης στα φυτά.

Το πρόβλημα; Μέχρι σήμερα, κανείς δεν έχει καταφέρει να αποδείξει ακριβώς ότι αυτό συμβαίνει.

Η αρχή του μυστηρίου στο Τσερνόμπιλ

Η ιστορία ξεκίνησε στα τέλη της δεκαετίας του 1990, όταν επιστήμονες ερεύνησαν ποιες μορφές ζωής μπορούσαν να υπάρχουν γύρω από τον κατεστραμμένο αντιδραστήρα του Τσερνόμπιλ.

Αυτό που βρήκαν ήταν εντυπωσιακό: 37 είδη μυκήτων! Πολλά από αυτά ήταν σκούρα ή εντελώς μαύρα, δηλαδή πλούσια σε μελανίνη. Ανάμεσά τους, το Cladosporium sphaerospermum κυριάρχησε στα δείγματα και εμφάνισε από τα υψηλότερα επίπεδα ραδιενεργού επιμόλυνσης.

Το ακόμα πιο παράξενο: Η ακτινοβολία δεν το καταστρέφει

Αργότερα, νέα έρευνα έδειξε κάτι ακόμη πιο απίστευτο: όταν το Cladosporium sphaerospermum εκτίθεται σε ιονίζουσα ακτινοβολία, δεν βλάπτεται όπως άλλοι οργανισμοί. Αντίθετα, φάνηκε να είναι ασυνήθιστα ανθεκτικό και να παρουσιάζει καλύτερη ανάπτυξη μέσα σε αυτές τις συνθήκες.

Παράλληλα, άλλα πειράματα έδειξαν ότι η ακτινοβολία αλλάζει τη συμπεριφορά της μυκητιακής μελανίνης, κάτι που έκανε τους επιστήμονες να εξετάσουν ακόμη πιο σοβαρά το ενδεχόμενο να συμβαίνει κάτι πολύ πιο σύνθετο.

Τι είναι η ιονίζουσα ακτινοβολία και γιατί αυτό έχει τόσο μεγάλη σημασία

Η ιονίζουσα ακτινοβολία είναι τόσο ισχυρή ώστε μπορεί να αφαιρεί ηλεκτρόνια από τα άτομα, μετατρέποντάς τα σε ιόντα.

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι μπορεί να:

• διασπά μόρια
• διαταράσσει βιοχημικές αντιδράσεις
• προκαλεί βλάβες στο DNA

Για τον άνθρωπο, αυτές οι επιδράσεις είναι εξαιρετικά επικίνδυνες. Γι’ αυτό και η συμπεριφορά αυτού του μύκητα έχει προκαλέσει τόσο μεγάλο ενδιαφέρον.

Η μελανίνη ίσως κάνει διπλή δουλειά

Σύμφωνα με την προτεινόμενη θεωρία, η μελανίνη δεν λειτουργεί μόνο ως “συλλέκτης” ακτινοβολίας, αλλά και ως ασπίδα προστασίας απέναντι στις βλαβερές συνέπειές της. Δηλαδή, ο μύκητας μπορεί όχι μόνο να αντέχει την ακτινοβολία, αλλά ίσως και να τη χρησιμοποιεί με κάποιον τρόπο προς όφελός του.

Αυτός ακριβώς είναι ο λόγος που το Cladosporium sphaerospermum θεωρείται τόσο ξεχωριστό.

Το πείραμα στο Διάστημα που έδωσε νέα ώθηση

Το ενδιαφέρον για τον μύκητα δεν έμεινε στη Γη. Σε μελέτη του 2022, επιστήμονες μετέφεραν το Cladosporium sphaerospermum στο εξωτερικό του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού (ISS), εκθέτοντάς το στην κοσμική ακτινοβολία.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι αισθητήρες κάτω από το τρυβλίο κατέγραψαν λιγότερη ακτινοβολία όταν παρεμβαλλόταν ο μύκητας, σε σύγκριση με control που περιείχε μόνο άγαρ.

Η συγκεκριμένη μελέτη δεν είχε στόχο να αποδείξει τη ραδιοσύνθεση, αλλά να εξετάσει κάτι άλλο εξίσου εντυπωσιακό: αν ο μύκητας θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως φυσική ασπίδα ακτινοβολίας σε διαστημικές αποστολές.

Δεν είναι όλοι οι μαύροι μύκητες ίδιοι

Το πιο ενδιαφέρον είναι ότι αυτή η συμπεριφορά δεν εμφανίζεται σε όλους τους μελανινοφόρους μύκητες.

Για παράδειγμα:

• ο Wangiella dermatitidis δείχνει ενισχυμένη ανάπτυξη υπό ιονίζουσα ακτινοβολία
• το Cladosporium cladosporioides εμφανίζει ενισχυμένη παραγωγή μελανίνης, αλλά όχι ανάπτυξη, υπό gamma ή UV ακτινοβολία

Αυτό σημαίνει ότι το Cladosporium sphaerospermum δεν ακολουθεί απαραίτητα έναν κανόνα που ισχύει για όλα τα παρόμοια είδη.

Προσαρμογή ή μηχανισμός επιβίωσης;

Το μεγάλο ερώτημα παραμένει: Είναι αυτή μια εξελικτική προσαρμογή η οποία επιτρέπει στον μύκητα να αξιοποιεί μια μορφή ενέργειας θανατηφόρα για άλλους οργανισμούς; Ή μήπως πρόκειται για μια αντίδραση στρες, που απλώς τον βοηθά να επιβιώνει καλύτερα σε ακραίες συνθήκες; Προς το παρόν είναι αδύνατο να δοθεί οριστική απάντηση.

Το μόνο σίγουρο: κάτι εκπληκτικό συμβαίνει εκεί μέσα

Αυτό που γνωρίζουμε με βεβαιότητα είναι ότι αυτός ο μικρός, μαύρος, βελούδινος μύκητας κάνει κάτι εξαιρετικά έξυπνο με την ιονίζουσα ακτινοβολία. Κάτι που του επιτρέπει να ζει — και ίσως να πολλαπλασιάζεται — σε ένα περιβάλλον στο οποίο ο άνθρωπος δεν μπορεί να σταθεί με ασφάλεια.

Και μόνο αυτό αρκεί για να κάνει τον “μύκητα του Τσερνόμπιλ” έναν από τους πιο αινιγματικούς οργανισμούς που έχουν μελετηθεί ποτέ.

Προσοχή! Επιτρέπεται η αναδημοσίευση των πληροφοριών του παραπάνω άρθρου ή μέρους αυτών μόνο αν αναφέρεται ως πηγή το https://paidis.com/ και υπάρχει ενεργός σύνδεσμος.